Ülkemiz ve memleketimiz Ramazan Ayı’nın maneviyatına uygun bir şekilde idrak edildiği İslam Beldeleri’nin başında geliyor desem yanlış olmaz sanırım. Yozgat’tan dışarıya kafamı çok çıkarmamış olsam da Türkiye dışında ki Müslüman ülkelerde Ramazan ayı için mesai düzenlemeleri ve sıcak iklim dolayısıyla tedbirler alınıyor genellikle. Onun dışında rutin oruç ibadetiyle bu mübarek ayı tamamlıyorlar. Ancak ülkemizde ecdattan günümüze kadar Ramazan Ayı ayrı bir anlam ve mana ifade ediyor.

****
Özellikle Osmanlı’da olağanüstü hal ilan ediliyor bu mübarek aya yaklaştıkça. Devlet ve millet bu mübarek ayı karşılamak için aylar öncesinden kapsamlı bir hazırlığa girişiyor. Yeryüzüne kendi medeniyetini inşa eden Osmanlı’nın bu mübarek ayda ortaya koydukları zaman içerisinde bir gelenek ve kültür haline geliyor. Ortaya bir kültür unsuru çıkıyor, edebiyat meydana geliyor. Seyirlik oyunlar çıkıyor ortaya, müziğimize yansıyor, sözlü ve yazılı kültürümüzü etkiliyor.  Osmanlı’ya has Ramazan adetlerinin ikincisini de bugün paylaşıyorum.
***
İbadet için çalışma saatleri düzenlenirdi
Ramazan ayı sosyal hayatın, hatta çalışma hayatının önemli ölçüde değiştiği bir aydı. Öyle ki devlet dairelerinde tatil ilan edilir, gazeteler çıkmazdı. Önemli makamlar ise gece açılırdı. Bu düzenleme, “Bu ayda, emri altında olanların vazifelerini hafifletenleri Allah-u Teala affedip, Cehennem ateşinden kurtarır.” hadis-i şerifine dayandırılırdı. Bu uygulamadan dolayı halkın vakti çok olurdu. Ramazan ayını en iyi şekilde idrak edebilmek için bazı kimseler camilerde itikafa girer, ramazan boyunca ibadetle meşgul olurlardı.
***
Dikkat padişah çıkabilir!
Padişahlar ramazanda, halkın ihtiyaçlarını öğrenmek ve köşe bucak mahallelere kadar girip nelerin yolunda gidip gitmediğini bizzat görmek için tebdil, yani kıyafet değiştirerek gezerlerdi. Ekmek, et, yağ, mum ve benzeri ihtiyaçlarla ilgili dükkanları gezen padişahlar, fırındaki ekmeğin gramajını, narh fiyatlarına uyulup uyulmadığını da kontrol eder, düzeltilmesi için derhal emir çıkarırdı.
***
Sosyal dayanışma örneği “sadaka taşları”
Sadaka taşları taş bloklardan oluşan, genellikle cami veya türbe köşelerinde bulunan, ortası çukur, bir buçuk-iki cm yüksekliğinde taşlardı. Bu taşlar Osmanlı’da sosyal dayanışmanın bir parçasıydı ve fakirlerin umut kapısıydı. Fakirler dilenmekten, zengin  riya ve gösterişten çekindiği için sadakalarını bu taşlara koyar, fakir de gece vakti gelip ihtiyacı kadarını buradan alıp, geriye kalanını kendisi gibi bir başka fakire bırakırdı.

Kaynak: Uslubaş T. Böyleydi Osmanlı’nın Ramazanları İstanbul: Yağmur