Kıymetli hemşerilerim, bir takvim yılı daha değişti. Acısıyla, umarım ki daha çok tatlısıyla bir yılı daha geride bıraktık. Çalışanların hak ettiklerini aldıkları, işverenlerin daha çok gelir elde ederek istihdamı artırdıkları, daha insancıl çalışma koşullarına sahip, iş kazası ve meslek hastalıklarının azaldığı, mümkünse hiç olmadığı yeni bir yıl geçirmenizi temenni ederek bu haftaki konumuza geçiyorum. Bu hafta, yürürlüğe girdiğinden bu yana yaptırımları ve kapsamı ile oldukça tartışma yaratan, ancak konuya getirdiği farkındalık ve çözüm maddeleri ile faydalarını önümüzdeki günlerde inşallah daha çok göreceğimiz 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa ilişkin 2014 yılında yürürlüğe giren hususlar ve yakın zamanda girmiş olan konular hakkında bilgi vermeye çalışacağız.
Hatırlayacağınız gibi iş sağlığı ve güvenliği konularında yürürlüğe giren hususları ve olası değişiklikleri yaz aylarında üç hafta köşemize taşımıştık. Kanunun yükümlülüklerini kısaca hatırlayacak olursak, iş sağlığı ve güvenliğinin işyerlerinde benimsenmesi, yönetilip uygulamaya konulması ve sürekli gözden geçirilmesiyle sağlanacak bir sistem oluşturmaya yönelik olarak çıkarılan Kanunla, işverenlerin işyerlerinde çalışanların sağlığı ve güvenliğine ilişkin her türlü riskleri hesaplaması, bunun için işini ve işyerini tanıması, gereken önlemleri alması veya aldırması amaçlanmıştı. Bunun için işverenlerin gereken yükümlülükleri yerine getirmede kendisinin yetersiz kalması durumunda, iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri denilen iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimleri ve diğer sağlık personellerini istihdam etmesi veya ortak sağlık ve güvenlik birimleri aracılığı ile bu hizmetleri almasının da önü açılmış durumdadır. İşverenler tarafından İSG profesyonellerinin çalıştırılması, işyerinin yer aldığı tehlike sınıfına göre farklılık gösterecektir. Buna göre de çok tehlikeli sınıfta (a) sınıfı, tehlikeli sınıfta (b) sınıfı ve az tehlikeli sınıfta (c) sınıfı iş güvenliği uzmanı ile çalışan sayısına göre işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli çalıştırılması gerekmektedir.
6331 sayılı Kanunda yer alan yükümlülüklerin ertelenmesine ilişkin hükümler, 12.07.2013 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Yürürlük maddesi ile ilgili yapılan değişikliğe göre, 6331 sayılı kanunun iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi istihdam etme koşullarını gösteren 6. ve 7. maddeleri,
1) 4857 sayılı iş kanununun mülga 81 inci maddesi kapsamında çalışanlar hariç kamu kurumları ile 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için 1/7/2016 tarihinde,
2) 50’den az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için 1/1/2014 tarihinde,
3) Diğer işyerleri için yayımı tarihinden itibaren altı ay sonra yürürlüğe girecektir.
Bu durumda 1 Ocak 2014 tarihinden itibaren kamu kurumları ile 50’den az – ki bu durumda da aynı işverene bağlı çalışan sayısı toplamı bu rakamın altında olacaktır – çalışanı olan az tehlikeli işyerleri hariç olmak üzere ülkemizdeki tüm işyerleri artık bu kanun kapsamındadır.
Yani işyerinde çalışan sayısına bakılmaksızın tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerleri için tamamıyla yükümlülük başlamış bulunmaktadır. Bu işyerleri artık, ilgili yönetmelik uyarınca belirlenen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimini, kısmi süreli ya da tam süreli olarak istihdam etmek ya da ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden bu hizmetleri satın almak durumundadırlar. Bu istihdam yükümlülüğüne uymayan işverenler ağır idari para cezası yaptırımı ile karşı karşıya kalacaklardır. Buna göre; 6331 sayılı kanunun 24. Maddesi uyarınca 6 ncı maddesinin birinci fıkrası gereğince belirlenen nitelikte iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmeyen işverene görevlendirmediği her bir kişi için beşbin türk lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar üzerinden uygulanmaya devam olunacaktır. Yükümlülüğün yukarıda sayılan işyerleri için başladığı düşünülürse, işverenlerimizin yaptırıma uğramamaları için bu ay bitmeden yükümlülüklerini karşılamaları, uzman ve hekim istihdamını ivedilikle yerine getirmeleri gerekmektedir.
Peki işverenlerin iş güvenliği uzmanlarını ne kadar süre ile istihdam etmeleri gerekmektedir? Bu sorunun cevabını İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesinde bulmaktayız. Buna göre;
a) 10’dan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışan başına yılda en az 60 dakika.
b) Diğer işyerlerinden;
1) az tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 6 dakika.
2) tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 8 dakika.
3) çok tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 12 dakika iş güvenliği uzmanı istihdam edilmesi ya da hizmet satın alınması gerekmektedir.
Yine İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesi uyarınca,
a) 10’dan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışan başına yılda en az 25 dakika.
b) Diğer işyerlerinden:
1) az tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 4 dakika.
2) tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 6 dakika.
3) çok tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 8 dakika işyeri hekimi istihdam edilmesi veya hizmet satın alınması zorunludur.
Ayrıca az tehlikeli sınıfta 2000 ve üzeri; tehlikeli sınıfta 1500 ve üzeri; çok tehlikeli sınıfta 1000 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde, bu sayıdaki işçi (2000, 1500 ve 1000) için tam gün çalışacak en az bir uzman ile işyeri hekiminin istihdam edilmesi, arta kalan işçi sayısı için de aynı oranda görevlendirme yapılması zorunludur.
Durumu bir örnekle açıklayalım. İşyerinizin tehlikeli sınıfta yer alan bir işyeri ve çalışan sayısının 1650 olduğunu varsayalım. Bu durumda işyerinde en az tam süreli bir iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi istihdam etmek yükümlülüğü doğduğu gibi, arta kalan (1650-1500) 150 kişi için ise, (150 x 8) 1.200 dakika yani aylık 20 saat ilave bir uzman ile (150 x 6) 900 dakika yani 15 saat ilave bir işyeri hekimi daha çalıştırmakla yükümlü bulunulmaktadır.
Bunlarla birlikte işyerlerinde ilgili yönetmelik hükmü doğrultusunda diğer sağlık personeli de görevlendirilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Buna göre;
a) 10’dan az çalışanı olan ve az tehlikeli veya tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışan başına yılda en az 35 dakika.
b) Diğer işyerlerinden;
1) az tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 6 dakika.
2) tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 9 dakika.
3) çok tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 12 dakika diğer sağlık personeli istihdam edilmesi yada hizmetin satın alınması gerekmektedir. Ancak istisnaen tam süreli işyeri hekiminin görevlendirildiği işyerlerinde, diğer sağlık personeli görevlendirilmesi şartı aranmamaktadır.
Değerli okuyucular, konu bütünüyle değerlendirildiğinde hem karışık, hem de yaptırımların ağır olduğu görülmektedir. Bu yüzden haftaya konu hakkında bilgilendirmelere devam edeceğiz. Sağlıcakla kalın …