Türkiye’de son aylarda art arda gündeme gelen uyuşturucu operasyonları ve şöhret dünyasından bazı isimlerin testlerinin pozitif çıkması, özel sektörde işe alım politikalarını doğrudan etkiledi. Şirketler, adaylardan talep edilen klasik sağlık raporlarına ek olarak “Bağımlılık Yapıcı Madde Tarama Testi” istemeye başladı.
Daha önce ağırlıklı olarak sürücülük, güvenlik ve ağır sanayi gibi risk düzeyi yüksek sektörlerde uygulanan uyuşturucu madde testleri, artık hizmet, ofis ve farklı üretim alanlarını da kapsayacak şekilde yaygınlaşıyor. Bazı şirketlerde bu uygulama yazılı insan kaynakları prosedürlerine eklenerek işe girişin resmi şartları arasına alınırken, bazı firmalarda ise mülakat sürecinin ilerleyen aşamalarında adaylara zorunlu kriter olarak bildiriliyor. Laboratuvar firmaları, son dönemde madde testlerine yönelik talebin 6-7 kat arttığını ifade ediyor.
Talep artışıyla birlikte laboratuvarlar da hizmet modellerini yeniden şekillendirdi. Sabah gazetesinin haberine göre, artan başvurular doğrultusunda laboratuvarlar kurumsal paketler hazırlamaya başladı. Toplu test anlaşmaları yapan, hızlı sonuç garantisi sunan ve iş yerlerine mobil numune ekipleri gönderen laboratuvarlar, bu uygulamayı şirketlerin risk yönetimi stratejisinin bir parçası olarak konumlandırıyor. Böylece madde testleri bireysel bir sağlık kontrolü uygulamasının ötesine geçerek kurumsal güvenlik ve denetim mekanizmasına dönüşmüş durumda.
Test ücretleri de kamuoyunda merak edilen başlıklar arasında yer alıyor. Laboratuvar kaynaklarına göre “Bağımlılık Yapıcı Madde Tarama Testi”nin piyasa fiyatı ortalama 2 bin 200 TL seviyesinde bulunuyor. Ancak büyük ölçekli şirketlerin toplu anlaşmalar yapması halinde birim fiyatların daha aşağı seviyelere çekilebildiği belirtiliyor.
Yetkililer, yalnızca İstanbul’da her gün 20 binden fazla işveren talepli uyuşturucu tarama testi gerçekleştirildiğini aktarıyor. Artan talep nedeniyle laboratuvarlar arasında rekabetin belirgin şekilde arttığı ifade ediliyor.
Özellikle büyükşehir belediyelerine bağlı ulaşım kurumlarında son yıllarda düzenli madde testlerinin uygulanmaya başlandığı, son iki yıl içinde bu testler sonucunda yaklaşık 50 kişinin işine son verildiği kaydediliyor.
Hukuki açıdan işverenlerin madde testi talep etmesi yasalara aykırı değil. Ancak bu talebin işin niteliğiyle uyumlu olması, adayın açık rızasının alınması ve test sonuçlarının gizliliğinin korunması gerekiyor.
Laboratuvarlar, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında test sonuçlarını yalnızca testi yaptıran kişiye teslim ediyor. Sonuçların işverene iletilebilmesi için kişinin açık rızası aranıyor. Bu nedenle test sonuçları çoğunlukla kapalı zarfla adaya veriliyor veya dijital ortamda yalnızca kişisel erişime açılıyor. Çalışan isterse sonucu işverene kendisi sunuyor.
Yetkililer, söz konusu testlerin hukuki anlamda cezai bir yaptırım doğurmadığını, yalnızca işe uygunluk değerlendirmesi kapsamında kullanıldığını vurguluyor.
