Kıymetli hemşerilerim, bir haftalık aradan sonra tekrar sizlerle birlikte olmanın sevincini taşıyor, anayasal bir hak olan dinlenme hakkının tüm işverenlerimiz tarafından, çalışma yaşamının sağlıklı bir biçimde sürdürülebilmesi için tüm işçilerimize karşılıklı olarak gereken anlayış gösterilerek kullandırılmasını temenni ediyorum. Malumunuz olduğu üzere yazın en sıcak günlerini yaşarken, Ramazan ayının da geçmiş olması nedeniyle, çalışanlar artık dinlenmek, şehir dışına çıkmak, memleketini veya akrabalarını ziyaret etmek v.b. gibi gerekçelerle işverenlerinden yıllık izin talep edeceklerdir. Bu nedenle dilerseniz bu haftaki yazımızda yıllık ücretli izin konusuna değinelim.
Yıllık ücretli izne ilişkin hükümler mevzuatımızda genel olarak 4857 sayılı İş Kanunu 53-60. maddeler arasında ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinde toplanmış bulunmaktadır. Mevzuatımıza göre; işçinin bir işverenin yanında çalışmaya başlamasından itibaren bir hizmet yılı geçtikten sonra ücretli yıllık izne hak kazanması mümkün olacaktır. İşçinin bu bir yıllık süre içinde aşağıda değineceğimiz yıllık izinin hesabındaki çalışılmış gibi sayılan haller dışındaki sebeplerle devamının kesilmesi halinde, bu boşlukları karşılayacak kadar hizmet süresi çalışma süresine eklenir ve bu suretle işçinin izin hakkını elde etmesi için gereken bir yıllık hizmet süresinin bitiş tarihi gelecek hizmet yılına aktarılır.
Bu durumu bir örnekle açıklamak gerekirse; işyerinde 01.08.2012 yılında çalışmaya başlayan bir işçinin çalışma süresinde herhangi bir kesinti bulunmuyor ise işçi 01.08.2013 tarihinden itibaren 14 gün yıllık ücretli izne hak kazanacaktır. Bu işçinin erkek bir işçi olduğu, 31.10.2012 tarihinde askerlik sebebiyle işyerinden ayrıldığı ve 01.05.2013 tarihinde yeniden aynı işyerinde çalışmaya başladığını varsayarsak, artık bu işçinin izne hak kazanacağı tarih 01.08.2013 değil, bir yıldan eksik kalan sürenin tamamlanacağı 01.02.2014 tarihi olacaktır.
Yine kanuna göre; yıllık ücretli izne hak kazanmak için gerekli sürenin hesabında işçilerin, aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştıkları süreler birleştirilerek göz önüne alınır. Hatta, bir işverenin bu Kanun kapsamına giren işyerinde çalışmakta olan işçilerinin aynı işverenin işyerlerinde bu Kanun kapsamına girmeksizin geçirmiş bulundukları süreler de hesaba katılır. Ancak eğer işçinin çalışma biçimi, niteliğinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işleri ise, örneğin fındık toplama ya da pancar sökümünde çalıştırılan işçiler gibi, bu işçilere kanunun yıllık ücretli izinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz. Ama bu işlerin devamlılık arz etmesi durumunda, ilgili yönetmelik hükümleri bu işçiler içinde uygulanacaktır. Unutulmaması gereken diğer bir nokta ise bu bir yıllık sürenin hesabına deneme süresinin de dahil olduğudur.
Yukarıda madde hükmüne göre yıllık ücretli izne hak kazanan işçi kaç gün yıllık izin kullanacaktır? Bu soru kanunun 53. Maddesinde cevabını bulmuştur. Buna göre işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;
a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara ondört günden,
b) Beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden,
c) Onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmialtı günden az olamaz.
    Ancak onsekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz. Yıllık izin sürelerinin iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilmesi mümkündür.
Bu süreler çalışma günü olarak verilmesi gereken süreler olup, işçinin izin süresi içerisinde kalan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Bunu örnekle açıklamak gerekirse beş yıldan az hizmeti olan bir işçinin tek seferde bölünmeksizin kullanacağı yıllık izin süresi, kanunen verilmiş olan 14 güne ilave olarak, işyerinde hafta tatili eğer bir gün olarak uygulanıyorsa, izin süresine iki hafta tatili denk geleceği için 2 gün eklenecek ve toplam 16 gün olacaktır. Diyelim ki işçi iznini 21.08.2013 tarihinde başlattı ve 14 gün yıllık ücretli iznin hepsini talep etti. Bu durumda işçinin izin süresi içerisine 30 Ağustos Zafer Bayramı genel tatili de denk geleceğinden, iki kez de hafta tatili olduğunu varsayarsak toplam 17 gün yıllık ücretli izin kullanacaktır.
Yıllık ücretli iznin hesabında işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçirdiği sürelerin yıllık izin hesabında dikkate alınacağını daha önce söylemiştik. Kanun ayrıca aşağıda sayılan hallerin, çalışılmadan geçirilmiş olmasına karşın, izne hak kazanmak üzere geçirilen bir yılın hesabında dikkate alınması gerektiğini bildirmiştir. Buna göre;
a) İşçinin uğradığı kaza veya tutulduğu hastalıktan ötürü işine gidemediği günler (Ancak, hizmet süresine göre verilebilecek ihbar süresini altı hafta geçen süreden sonraki günler hesaba katılmaz)
b) Kadın işçilerin 74 üncü madde gereğince doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadıkları günler.
c) İşçinin muvazzaf askerlik hizmeti dışında manevra veya herhangi bir kanundan dolayı ödevlendirilmesi sırasında işine gidemediği günler (Bu sürenin yılda 90 günden fazlası sayılmaz.).
d) Çalışmakta olduğu işyerinde zorlayıcı sebepler yüzünden işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesi sonucu olarak işçinin çalışmadan geçirdiği zamanın onbeş günü (işçinin yeniden işe başlaması şartıyla).
e) 66 ncı maddede sözü geçen zamanlar (günlük iş süresinden sayılan haller)
f) Hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil günleri.
g) 3153 sayılı Kanuna dayanılarak çıkarılan tüzüğe göre röntgen muayenehanelerinde çalışanlara pazardan başka verilmesi gereken yarım günlük izinler.
h) İşçilerin arabuluculuk toplantılarına katılmaları, hakem kurullarında bulunmaları, bu kurullarda işçi temsilciliği görevlerini yapmaları, çalışma hayatı ile ilgili mevzuata göre kurulan meclis, kurul, komisyon ve toplantılara yahut işçilik konuları ile ilgili uluslararası kuruluşların konferans, kongre veya kurullarına işçi veya sendika temsilcisi olarak katılması sebebiyle işlerine devam edemedikleri günler.
ı) İşçilerin evlenmelerinde üç güne kadar, ana veya babalarının, eşlerinin, kardeş veya çocuklarının ölümünde üç güne kadar verilecek izinler.
j) İşveren tarafından verilen diğer izinler ile 65 inci maddedeki kısa çalışma süreleri.
k) Bu Kanunun uygulanması sonucu olarak işçiye verilmiş bulunan yıllık ücretli izin süresi.
Görüldüğü üzere kanun bu hükümleri istisna tutarak işçinin yıllık ücretli izin süresinde dikkate alınmasını şart koşmuştur. Değerli okuyucular, yıllık ücretli izne ilişkin olarak, iznin uygulanması, yıllık izin ücreti ve sözleşmenin sona ermesinde izin ücretinin durumu gibi diğer hususları bir sonraki yazımızda ele almak üzere, şu sıcak yaz ayında hepinize sağlıklı ve serin günler diliyorum. Selamlar…