Başkan Faruk İbiş, Türk Kızılay, Sağlık Bakanlığı ile işbirliği içinde yürüttüğü Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi projesi TÜRKÖK hakkında konuştu.
Türkiye Kök Hücre Kordinasyoon Merkezi önemine değinen İbiş, “Türk Kızılay ve TÜRKÖK anlaşması, Akraba dışı hematopoetik kök hücre nakli tedavisine ihtiyaç duyan hastalar için gönüllü kök hücre bağışçı adaylarının bulunması. Bağışçı adaylarına da ait doku grubu antijeni (HLA) bilgilerinin depolandığı TÜRKÖK Kemik İliği Bankasının (KİB) oluşturulması ve kök hücre nakli ile ilgilenen merkezler arasında koordinasyonun sağlanması amacı ile kurulmuştur” ifadeleriyle açıkladı.
İş Birliği Ne Zaman Başladı?
Sağlık bakanlığı ve Türk Kızılay iş birliği hakkında iş birliğinin nasıl 2013 yılında bu yana sürüldüğünü ve günümüzde nasıl devam ettiğini aktaran İbiş, “T.C. Sağlık Bakanlığı ile Türk Kızılay arasında 07 Kasım 2013 tarihinde TÜRKÖK iş birliği protokolü imzalanmıştır. Kök Hücre Bağışçısı Kazanımı çalışmaları ‘Ulusal Kan ve Kan Ürünleri Rehberi’ çerçevesinde gerçekleşmektedir. Türk Kızılay, ‘Kök Hücre Bağışçısı Kazanımı’ görevine, bünyesindeki Bölge Kan Merkezlerinde kurduğu 18 Kök Hücre Bağış Merkezi ile 13.08.2014 tarihinde aktif olarak yürütülmektedir” dedi.
Kök Hücre Nedir?
Kök hücrenin farkındalığı için tanımlamada bulunan ibiş, “Kök Hücre; Yaşam boyu kendi kendini yenileme ve farklı, tamamen olgun hücrelere dönüşebilme kapasitesine sahip hücrelerdir. İhtiyaç halinde kendilerinden sonraki hücrelere farklılaşarak, hücrelerin gelişimini, olgunlaşmasını ve çoğalmasını sağlarlar” diye açıkladı.
Kök hücre bağışçısının uyumu sürecinde nasıl yol izlediğini açıklayan İbiş, “Bir bağışçının, bir hasta için uygun olduğunun belirlenmesi HLA doku tiplerinin eşleşmesi ile olur. Bağışçı ve hastanın HLA sonuçlarının yüksek oranda eşleşmesi, en iyi nakil sonucunun alınmasını sağlar. HLA, bir kişinin dokusunun diğer bir kişiye ne kadar uyduğunu gösterir. HLA doku tipi kalıtsal olup, kişinin kardeşleri varsa ikizi en iyi eşleşme ihtimali olan kişilerdir. Hastanın ailesi içerisinde eşleşme bulunamaz ise TÜRKÖK Kemik İliği Bankası’nda tarama yapılır” ifadelerini kullandı.
Kök Hücre Tedavisinde Uygulanan Hastalıklar
Kök hücrenin önemini vurgulayan ve birçok hastalığa deva olduğunu ifade eden ibiş, Kök Hücre Tedavisi Uygulanan Hastalıklar sıraladı.
İbiş, kök hücre tedavisi uygulanan hastalıkların, “Kemik iliği kanserleri, Lenfomalar, Çeşitli organ kanserleri, Kemik iliğinin yetersiz çalıştığı veya çalışmadığı durumlar, Kalıtsal anemiler, İmmün yetersizlikler ve Kalıtsal metabolik hastalıklar gibi” olduğunu söyledi.
Bağışçı Olmak İsteyen Bir Kişi Nasıl Yol İzlemeli
İbiş, kök hücre bağışı yapmak isten vatandaşlar için nasıl yol izlemesi gerektiğini açıkladı.
İbiş, “18-35 yaş aralığında olmalı, Sağlıklı bir kişi olmalıdır (Hepatit B, Hepatit C ve Sifiliz hastalığı geçirmemiş olan, kronik hastalığı bulunmayan, kanser, HIV (AIDS) tanısı almamış olan kişiler), başvuru sonrası Türk Kızılay personeli tarafından bilgilendirme yapılır. Eğer bağışı kabul ederseniz; gönüllü Kök Hücre Bağışçı Adayı Bilgilendirme ve Onam Formunu doldurup imzalayarak bu bağışı resmi olarak onaylamanız istenir, Türk Kızılay tarafından kan grubunuzun, bulaşıcı enfeksiyon hastalıkları açısından testlerinizin (HIV, Hepatit B, Hepatit C ve Sifiliz) ve doku tiplemenizin çalışılabilmesi için 3 tüp kan örneği alınır, eğer bulaşıcı hastalıklar açısından test sonucunuz negatif ise doku tipinizin belirlenmesi için HLA numuneniz TÜRKÖK Doku Tipleme Laboratuvarı’na gönderilir ve doku tipleme testi sonuçlarınız TÜRKÖK Kemik İliği Bankası veri tabanına aktarılır” olduğunu açıkladı.
Proje 2025 Yılı İle Geniş Kapsamda
Kök hücrenin bağışında engellerin olduğunu söyleyen İbiş, “Bulaşıcı hastalıkların varlığı tespit edilir ise bağışçı adayı olamazsınız. TÜRKÖK Kemik İliği Bilgi Bankası veri tabanına kaydınız gerçekleştirilmez ve bu konuda bilgilendirilirsiniz” önemini vurguladı.
Proje 2013 yılında başlamasıyla günümüze kadar devam eden ve 2025 yılı ile birlikte geniş kapsamda genişleyen kök hücre projesi anlatan İbiş, “T.C. Sağlık Bakanlığı ile Türk Kızılay arasında 2013 yılında başlatılan TÜRKÖK iş birliği protokolü, 2025 yılı itibarıyla yeni görevleri kapsayacak şekilde genişletildi. Kök hücre bağışçılarının sağlık kontrolleri, lojistik destek, konaklama ve ulaşım ihtiyaçlarının karşılanması ile toplanan ürünlerin güvenli ve hızlı bir şekilde nakil merkezlerine ulaştırılması, artık Türk Kızılay tarafından yürütülecek” kurallara dikkat çekti.
”989 Sağlık Kontrolü Yapıldı”
2014 yılından bu yana faaliyette bulunan projem kapmasında verilerini açıklayan İbiş, “2014 yılından bu yana yürütülen faaliyetlerle birlikte TÜRKÖK sistemine kayıtlı aktif kök hücre bağışçı adayı sayısı 1 milyon 186 bin 247'ye ulaştı. Bugüne dek 30 bin 684 eşleşme gerçekleştirilirken, 7 bin 424 nakil yapıldı. 1 Ocak-19 Ağustos tarihleri arasında Türk Kızılay tarafından 580 hücresel ürün taşınırken, 989 sağlık kontrolü yapıldı” diye aktardı.
Hastalara Umut Olma Yolunda
Projeler geliştirdiklerini ve daha güçlenerek ilerlediklerini açıklayan İbiş, “Yeni protokolle birlikte Türk Kızılay’ın üstlendiği görevler, ülkemizin kök hücre nakli kapasitesini güçlendirerek, hastalara umut olma yolunda önemli bir adım daha atılmasını sağlayacak” ifadeleriyle açıklamasını sonlandırdı.
