Günümüzde özellikle tek ortaklı şirketlerde ve aile işletmelerinde sıklıkla karşılaşılan durumların başında, şirket ortaklarının firmaya ait kredi kartlarını kişisel harcamalarında kullanmaları gelmektedir. Ortakların "şirket zaten benim, dolayısıyla para da benim" anlayışıyla hareket ederek mutfak, tatil, giyim gibi şahsi ve ailevi giderleri şirket kartıyla karşılamaları oldukça yaygındır. Ancak Türk Ticaret Kanunu (TTK) yönünden şirketler, ortaklarından tamamen bağımsız ayrı birer tüzel kişiliğe sahiptir. Bu nedenle şirket kasasını veya kredi kartını şahsi cüzdan gibi kullanmak mali açıdan ciddi riskler oluşturur.
Şahsi Harcamalar Vergiden Düşülebilir mi?
İş dünyasındaki en büyük yanılgılardan biri, şirket kartından yapılan tüm harcamaların vergi matrahından gider olarak indirilebileceği düşüncesidir. Gelir Vergisi Kanunu'nun 40. maddesi ve Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca ticari kazancın tespitinde hangi harcamaların indirilebileceği açıkça sınırlandırılmıştır. Mevzuatta şahsi harcamaların gider gösterilmesine imkan tanıyan hiçbir hüküm yer almamaktadır.
Bu tür kişisel harcamalar kurum kazancından gider olarak düşülemediği gibi, ortağı doğrudan şirkete borçlu konumuna getirir. Dolayısıyla vergi avantajı sağlama beklentisiyle yapılan bu işlem, işletmeyi ve ortağı beklenmedik vergi cezalarıyla karşı karşıya bırakabilir.
Şirket Ortağının Borçlanması ve Doğacak Vergisel Riskler
Şirket ortağının firmanın imkanlarını kullanarak şahsi harcama yapması ve borçlanması, vergi mevzuatında "ilişkili kişilerle işlem" yani transfer fiyatlandırması kapsamında değerlendirilir. Şirket, ortağına aktardığı bu kaynak veya borç tutarı için piyasa koşullarına uygun bir adat faizi hesaplamak zorundadır. Adat faizi hesaplamasında genellikle Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) tarafından duyurulan avans faiz oranları esas alınır.
Bunun yanı sıra uygulanan adat işlemi finansal bir hizmet sunumu olarak görüldüğünden, hesaplanan faiz tutarı üzerinden ayrıca %20 oranında Katma Değer Vergisi (KDV) hesaplanması ve ortağa fatura düzenlenmesi zorunluluğu bulunmaktadır.
Cezasız ve Yasal Para Çekme Yöntemleri
Ortakların şirketten ceza riski taşımadan nakit çekebilmeleri için mevzuata uygun alternatif yollar bulunmaktadır:
- Huzur Hakkı: Yönetim organlarında yer alan ortaklara huzur hakkı ödemesi yapılabilir. Bu ödeme SGK primine tabi olmayıp doğrudan gider yazılabilir. Asgari ücrete denk gelen kısmı gelir ve damga vergisinden muaf olduğu için önemli bir vergi avantajı sağlar.
- Bordrolu Ücret: Şirket bünyesinde aktif çalışan ortaklar normal bordrolu personel olarak maaş alabilir ve bu giderler Kurumlar Vergisi matrahından indirilebilir.
- Kâr Payı (Temettü) Dağıtımı: Yasal yedekler ayrıldıktan sonra net kâr üzerinden ortaklara dağıtım yapılabilir. Dağıtılan kâr payından %15 stopaj kesintisi yapılır. Dileyen şirketler ara dönemlerde kâr payı avansı da ödeyebilir.
- Ortaklar Alacağının İadesi (331 Hesabı): Geçmişte ortağın cebinden veya şahsi hesabından şirkete aktardığı borçlar, şirketin nakit durumu elverdiğinde hiçbir ek vergi yükü olmadan ortağa iade edilebilir.
- Şirket Adına Yapılan Harcamaların Tahsili: Ortağın şirket adına kendi cebinden yaptığı belgelenmiş harcamalar, herhangi bir risk oluşturmaksızın şirketten tahsil edilebilir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın geliştirdiği KURGAN ve KAŞİF gibi yapay zeka destekli denetim sistemleri sayesinde şirket hesaplarındaki şahsi hareketler anlık olarak tespit edilebilmektedir. Telafisi güç yaptırımlarla karşılaşmamak adına tüm finansal süreçlerin yasal sınırlar içinde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.
