Sosyal güvenlik mevzuatında yer alan ve kamuoyunda "kısmi emeklilik" ya da "yaştan emeklilik" olarak bilinen uygulama sayesinde, belirli şartları yerine getiren sigortalılar eksik prim gününe rağmen emekli olabiliyor. Ayrıca birden fazla iş yerinde çalışan ya da yüksek ücret nedeniyle tavandan prim ödeyen sigortalılar için de SGK'dan prim iadesi alma hakkı bulunuyor.
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Hürriyet Gazetesi yazarı Noyan Doğan, okurlarından gelen sorular doğrultusunda yaştan emeklilik şartları ile fazla ödenen sigorta primlerinin nasıl geri alınabileceğine ilişkin önemli bilgiler paylaştı.
Yaştan emeklilikte şartlar sigorta giriş tarihine göre değişiyor
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatına göre yaştan emeklilik şartları, sigortalının ilk işe giriş tarihine göre farklılık gösteriyor. Bu nedenle emeklilik hesabı yapılırken sigorta başlangıç tarihi büyük önem taşıyor.
Uzmanlar, vatandaşların hak kaybı yaşamamaları için öncelikle ilk sigorta giriş tarihlerini ve mevcut prim gün sayılarını kontrol etmeleri gerektiğini belirtiyor.
8 Eylül 1999 öncesi sigortalılar için 3 bin 600 gün yeterli olabiliyor
İlk kez 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olan çalışanlar, belirli şartları yerine getirmeleri halinde yaştan emeklilik hakkından yararlanabiliyor.
Bu kapsamda;
- 15 yıllık sigortalılık süresinin tamamlanması,
- En az 3 bin 600 prim gününün bulunması
gerekiyor.
Bu şartları sağlayan erkek sigortalılar, prim gününü ve sigortalılık süresini tamamlama tarihine göre 56 ila 60 yaş, kadın sigortalılar ise 50 ila 58 yaş arasında emekli olabiliyor.
Ancak yalnızca prim gününü doldurmak yeterli olmuyor. Erkeklerin en az 55, kadınların ise en az 50 yaşını tamamlaması gerekiyor.
1999-2008 arasında sigortalı olanlar için farklı uygulama
İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında olan vatandaşlar için ise farklı emeklilik şartları uygulanıyor.
Bu gruptaki sigortalıların;
- 25 yıllık sigortalılık süresini tamamlaması,
- 4 bin 500 prim gününe ulaşması
gerekiyor.
Bunun yanında erkek çalışanların 60, kadın çalışanların ise 58 yaşını doldurması halinde kısmi emeklilik hakkı elde edilebiliyor.
2008 sonrası sigortalılarda prim şartı arttı
1 Mayıs 2008 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olan çalışanlar için ise sistem farklı işliyor.
Bu tarihten sonra sigortalı olan kadın ve erkek çalışanların 5 bin 400 prim gününü tamamlaması gerekiyor.
Emeklilik yaşı ise işe başlama tarihine göre kademeli olarak belirleniyor.
Buna göre;
- Erkek sigortalılar 63 ila 65 yaş arasında,
- Kadın sigortalılar ise 61 ila 65 yaş arasında
yaştan emekli olabiliyor.
Tavandan prim ödeyenler SGK'dan para alabiliyor
Sosyal güvenlik sisteminde birçok kişinin bilmediği haklardan biri de fazla ödenen sigorta primlerinin geri alınabilmesi olarak dikkat çekiyor.
Birden fazla iş yerinde çalışan veya yüksek maaş nedeniyle sigorta primleri prime esas kazanç üst sınırı üzerinden yatırılan çalışanlar, belirlenen üst limiti aşan primlerin işçi payına düşen kısmını SGK'dan talep edebiliyor.
Bu uygulama sayesinde fazla ödenen primlerin belirli bölümü sigortalıya iade ediliyor.
Prim iadesi için nasıl başvuru yapılacak?
Prim iadesinden yararlanmak isteyen vatandaşların öncelikle emeklilik işlemlerini tamamlaması gerekiyor.
Emeklilik dilekçesinin verilmesinin ardından SGK'ya yazılı başvuruda bulunularak fazla ödenen primlerin hesaplanması talep ediliyor.
Yapılan inceleme sonrasında, işçi adına fazla yatırıldığı belirlenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primlerinin işçi payı, ilgili kişiye iade ediliyor.
Uzmanlardan vatandaşlara uyarı
Uzmanlar, emeklilik şartlarının kişiden kişiye değişebildiğini belirterek vatandaşların kulaktan dolma bilgiler yerine SGK kayıtlarını esas almaları gerektiğini vurguluyor.
Özellikle sigorta başlangıç tarihi, prim günü, hizmet süresi ve yaş şartlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çeken uzmanlar, emeklilik planlaması yapacak vatandaşların e-Devlet üzerinden hizmet dökümlerini incelemeleri veya SGK'dan bilgi almalarının olası hak kayıplarının önüne geçeceğini ifade ediyor.
