Nesnelere baktığımızda bazen belirli ifadeler görebiliriz. Bunlar aslında gerçek değildir sadece yüz yanılsaması denilen pareidolia sendromu.
Diğer bir sözcük anlamıyla ‘hatalı anlam yükleme’ sendromu.
Örnek olarak, bulutları hayvanlara benzetmek, cansız nesneleri insan yüzüne benzetmek ve müzik dinlerken olmayan bir kelime duymak gibi.
Pareidolia Sendromu İlgili Yapılan Araştırmalar
Bu olgunun nedenine dair birçok teori bulunuyor.
Psychological Science dergisinde 2020 yılında yayınlanan bir çalışmada insanların kalabalık bir görsel sahneden yüzleri hızla ayırt edebilecek beyin adaptasyonları geliştirdiğini öne sürüyor.
Sonuç olarak, yüz pareidolisi bu hızlı görsel işleme sisteminde "yanlış pozitif" olarak ortaya çıkıyor.
İlgin olarak insan beyni sadece ızgara peynir veya rastgele taş yığınları gibi şeylere yüz özellikleri atfetmekle kalmıyor, aynı zamanda bu görüntülerdeki duyguları da algılayabiliyor.
2022 yılında Plos One dergisinde yapılan bir araştırmaya göre, pareidolia yaşayan kişilerin paranormal deneyimler yaşama veya duyular dışı algıya sahip olma olasılıkları daha yüksek olabilir.
Pareidolia Sendromu Neden Kaynaklanıyor
İnsanlar olarak doğası gereği sosyal ilişkiler kuran canlılarız ve yüz okuma yetisi, birbirimizi anlamanın en önemli kısmı. Bazen küçük bir bakış bile, daha önceden tanıdığınız bir insanın ruh halini anlamak için yeterli.
Hatta ilk kez gördüğümüz bir insanın yüzüne bakarak güvenilirlik, saldırganlık gibi potansiyelleri hakkında bile anlık yargılarda bulunabiliriz. İnsan bu yetisini, yıllar boyunca yüz benzeri yapılara karşı hassasiyet göstererek geliştirdi. Beynimiz ile gözlerimiz arasındaki hızlı iletişim bu durumu gerçekleştirmemize imkân sağlıyor.
Peki Bu İletişim Nasıl Oluyor?
Yeni bir görsel ya da nesne gördüğümüzde, bu beynimizin ilgili bölgesine iletiyor ve beynimizde bu yeni görseli tanımlamak için belleğimizde tarama yapıyor. İnsan beyninde, yüz diğer nesnelerden daha önemli bir yere sahip.
Bu yüzden beyinde yüzü tanımlayabilmek için birden çok bölge gelişmiş. Ek olarak çoğu nesneyi tanımlamak 15 saniye sürerken, yüz tanıma kısmı daha çok geliştiğinden 6 saniye sürmekte.
Beynimize de yeni bir görsel iletildiğinde, yüz tanımına ulaşmak daha kolay olduğundan ve bu konuda daha çok geliştiğinden ilk olarak yabancı bir nesne, yüze benzetilebiliyor.
Bu konu üzerine yapılan bir araştırmada katılımcılar, kendilerine gösterilen saf parazit görüntülerinin %35’ten fazlasını ekranda hiçbir şey olmamasına rağmen hayali yüzler gördüklerini söylemişlerdir.
Karşılaştığımız görsel girdilerin hızlı ve doğru bir şekilde işlenmesi, beynimizin muazzam bir hesaplama yapma yeteneğine sahip olduğunu gösterir.
Gerçek bir yüzü algılamamak problem iken, olmayan bir yüzü algılamak problem değildir. Fakat bu hassasiyetin zararlı olmadığını kanıtlamak için beynimizin yaptığı bu hatayı, kısa bir sürede fark etmesi gerekmektedir.
