Jale İnan Türkiye’nin ilk kadın arkeoloğu olarak ülke tarihinde derin izler bıraktı. Jale İnan, Türkiye’nin ilk kadın arkeoloğu olarak tarih ve arkeoloji dünyasında büyük etkiye sahip. Perge ve Side antik kentlerinin gün ışığına çıkarılmasında öncülük eden İnan, Antalya ve Side müzelerinin kurulmasına katkı sağladı. İstanbul’da doğup büyüyen bu değerli bilim insanı, hem akademik başarıları hem de tarihi eser kaçakçılığına karşı verdiği mücadeleyle tanınıyor.
Jale İnan Kimdir?
1 Şubat 1914 doğumlu olan Jale İnan, İstanbul'da dünyaya geldi. Jale İna'ın babası müzeci ve arkeolog Aziz Ogan, annesi de Mesture Hanım'dır. Liseyi Erenköy Kız Lisesi'nde tamamlayan İnan, bu süreçte babasının mesleki gezilerine dahil olarak arkeoloji ile genç yaşında bir araya geldi.
Aleksander von Humboldt Vakfı'ndan aldığı burs ile arkeoloji okumak için 1934 yılında Almanya'ya gitmiştir. Bir yıl sonra Türk Cumhuriyeti devlet bursu kazanmıştır. 1935-1943 yıllarında klasik arkeoloji bilim dalında lisans ve doktora eğitimlerini Berlin ve Münih'te gerçekleştirdi. 1943 yılında Prof. Dr. Rodenwalt'ın yanında 'Kunstgeschichtliche Untersuchung der Opferhandlung auf römischen Münzen' adını verdiği tezini bitirerek doktorasını tamamlayıp Türkiye'ye geri döndü.
Arkeolojik Çalışmaları Ve Başarıları
Jale İnan, 1946’da Türk Tarih Kurumu adına Side ve Perge antik kentlerinde kazılara başladı. 1974-1980 yıllarında Side, 1975-1987 yıllarında Perge kazılarına başkanlık etti. Side Roma Hamamı’nı Side Müzesi’ne dönüştürmek için yoğun çaba sarf etti. Ayrıca Kremna (1970-1972) ve Pampfilya Seleukeiası (1972-1979) antik kentlerinde kurtarma kazıları gerçekleştirdi. 1980’de Perge’de bulduğu “Yorgun Herkül” heykelinin üst kısmının ABD’de olduğunu kanıtlayarak 2011’de Türkiye’ye getirilmesini sağladı. Antik dönem heykeltıraşlığı üzerine yazdığı kitaplar, Roma ve Erken Bizans portreciliği için önemli kaynaklar arasında yer aldı. 1975-1983 yıllarında İstanbul Üniversitesi Klasik Arkeoloji Kürsüsü’nün başkanlığını yaptı.
Jale İnan'ın Arkeolojideki Önemi
Kazılar esnasında Side Roma Hamamı'nın Side Müzesi'ne dönüşmesi için uğraştı. 1975 yılında Klasik Arkeoloji Kürsüsü'nün Başkanı olan Jale İnan, bu görevi 1983 yılında emekli olana kadar devam ettirdi.
Jale İnan, Side ve Perge'deki kazıların yanı sıra 1970-1972 yıllarında Kremna (Bucak, Burdur) ve 1972-1979 yılları arasında Pampfilya Seleukeiası (Manavgat) antik kentlerinde kurtarma kazıları gerçekleştirdi.
1980 yılında Perge'de çalıştığı ekibi ile birlikte belden yukarısı olmayan bir Herakles heykeli bulmuştur. İnan'ın bulduğu heykele 'Yorgun Herkül' adı verilmiştir. Antalya Müzesi'nde sergilenmektedir.
Antik dönem heykeltıraşlığı sanatı üzerine önemli eserler vermiştir. 1991 yılında Apollon Tapınağı kazısı ve onarımı için çalışmıştır. 1992-1993 yıllarında Perge tiyatro kazılarını gerçekleştiren Jale İnan, 1995 yılında Türkiye Bilimler Akademisi'nin şeref üyesi olmuştu.
Jale İnan'ın Özel hayatı
Jale İnan, lise yıllarında tanıştığı bilim insanı Mustafa İnan ile 1944’te evlendi ve 1945’te tek çocukları Hüseyin İnan dünyaya geldi. 1995’te Türkiye Bilimler Akademisi şeref üyesi seçilen İnan, son yıllarını Parkinson hastalığıyla mücadele ederek geçirdi ve 27 Şubat 2001’de İstanbul’da vefat etti. Cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi. Oğlu Hüseyin tarafından bağışlanan koleksiyonu, Boğaziçi Üniversitesi Arşiv ve Dokümantasyon Merkezi’nde sayısallaştırılarak erişime açıldı. İnan’ın arkeolojiye katkıları, Google Doodle ile 2022’de anılarak geniş kitlelerce hatırlandı.
Jale İnan, Türkiye’nin arkeoloji tarihine damga vuran bir bilim insanı olarak, hem akademik çalışmaları hem de kültürel mirası koruma çabalarıyla unutulmaz bir miras bıraktı. İstanbul doğumlu bu öncü kadın, Side ve Perge’deki eserlerin dünya sahnesine çıkmasını sağlayarak Türk arkeolojisinin gelişimine öncülük etti.
