Sosyal güvenlik mevzuatı üzerine yaptığı analizlerle bilinen İsa Karakaş, kaleme aldığı değerlendirmede dul ve yetim aylıklarının “süresiz ve koşulsuz bir hak” olmadığını vurgulayarak, özellikle hileli işlemler konusunda ciddi yaptırımların söz konusu olduğuna dikkat çekti.
Dul Eşlerde Evlilik Kriteri Belirleyici
SGK uygulamalarına göre, vefat eden sigortalının eşine bağlanan dul aylığı, yeniden evlenilmesi halinde kesiliyor. Ancak evliliğin boşanma ya da eşin vefatıyla sona ermesi durumunda, yeniden başvuru yapılması şartıyla aylık tekrar bağlanabiliyor.
Uzmanlara göre, birden fazla sigortalıdan dolayı aylık alma hakkı doğması halinde ise hak sahipleri, kendileri için daha avantajlı olan yüksek tutarlı aylığı tercih edebiliyor. Bununla birlikte, yalnızca maaş almaya devam etmek amacıyla yapılan “muvazaalı boşanmalar” SGK tarafından hileli işlem kapsamında değerlendiriliyor.
Hileli Boşanmaya Faizli Geri Ödeme ve Yaptırım
Denetimlerde bu tür usulsüzlüklerin tespit edilmesi halinde, bugüne kadar yapılan tüm ödemelerin yasal faiziyle birlikte geri alınacağı belirtiliyor. SGK’nın ayrıca idari yaptırımlar uygulayarak sistemin kötüye kullanımını önlemeyi hedeflediği ifade ediliyor.
Erkek Çocuklarda Yaş ve Eğitim Sınırı
Yetim aylığı alan erkek çocuklar için hak, belirli yaş ve eğitim kriterlerine bağlı olarak sona eriyor. Buna göre;
Genel durumda 18 yaş,
Lise eğitiminin devam etmesi halinde 20 yaş,
Üniversite eğitimi sürüyorsa 25 yaş
sınır olarak uygulanıyor. Bu süreler içinde sigortalı bir işe başlanması halinde ise aylık kesiliyor. Eğitimine devam eden erkek çocuklar için evlilik, maaş hakkını doğrudan etkilemiyor.
Kız Çocuklarında Şartlar Farklı Uygulanıyor
Kız çocukları açısından ise uygulama daha farklı işliyor. Evlenene ya da sigortalı bir işe başlayana kadar yetim aylığı alınabiliyor. Evlilikle birlikte aylık kesilirken, boşanma ya da eşin vefatı halinde yeniden aylık bağlanması mümkün olabiliyor.
Ayrıca evlenme nedeniyle “çeyiz parası” olarak bilinen toplu ödeme alan kişilerin, yeniden aylık bağlanabilmesi için belirli bir sürenin geçmesi gerekebiliyor.
Malul Çocuklara Özel Koruma
Çalışma gücünün en az yüzde 60’ını kaybettiği sağlık kurulu raporuyla tespit edilen malul çocuklar için ise özel düzenlemeler bulunuyor. Bu kapsamda;
Düzenli sağlık kontrollerine girme zorunluluğu bulunuyor,
İyileşme tespit edilirse aylık kesiliyor,
Şartların devam etmesi halinde evlilik aylık hakkını ortadan kaldırmıyor.
SGK’dan “Kurallara Uyun” Mesajı
Yetkililer, dul ve yetim aylıklarının sosyal devlet anlayışının önemli bir parçası olduğunu vurgularken, bu hakların korunabilmesi için mevzuata uygun hareket edilmesi gerektiğinin altını çiziyor. Sosyal Güvenlik Kurumu, hem hak sahiplerinin mağdur olmaması hem de sistemin suistimal edilmemesi amacıyla denetimlerin kararlılıkla sürdürüleceğini bildiriyor.
