Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Dünya Bankası yöntemiyle hesapladığı Beşeri Sermaye Endeksi, bugün doğan bir çocuğun 18 yaşına geldiğinde ulaşması beklenen üretkenliği ölçüyor. Endeks 0 ile 1 arasında değer alıyor; değer 1'e yaklaştıkça çocuğun sağlık ve eğitim koşullarının o kadar iyi olduğu kabul ediliyor. Endeks; 5 yaş altı hayatta kalma, sağlık ve eğitim bileşenlerinin çarpılmasıyla hesaplandığı için tek bir bileşendeki düşük değer, doğrudan toplam puanı aşağı çekiyor.
Yozgat, Türkiye Ortalamasının Altında Kaldı
2023 verilerine göre Yozgat’ın endeks değeri 0,666 olarak gerçekleşti. Türkiye ortalamasının 0,690 olduğu bu listede Yozgat’ın üstünde 58, altında ise 22 il bulunurken, toplamda 35 il Türkiye ortalamasının altında kaldı.
• Zirvedeki İller: Listenin başında 0,781 puanla Çanakkale yer alırken; Çanakkale'yi Antalya, Erzincan, Eskişehir ve Rize izledi.
• Son Sıra: Listenin son sırasında ise 0,599 puanla Şırnak yer aldı.
Sorun Eğitim Bileşeninde
Yozgat’ın endeksi oluşturan alt bileşen puanları incelendiğinde, başarısızlığın kaynağı net bir şekilde ortaya çıkıyor:
• Hayatta Kalma: 0,989. Lider illerin (Bayburt ve Artvin) puanı 0,995 iken, Türkiye geneli 0,985 olarak kayıtlara geçti. Yozgat bu alanda ortalamanın üstünde yer aldı.
• Sağlık: 0,967. Lider Çanakkale'nin puanı 0,966 iken, en yüksek değer 0,975 ile Tunceli’de görüldü. Yozgat bu kategoride zirvedeki illerle başa baş bir performans sergiledi.
• Eğitim: 0,697. Çanakkale’de bu oran 0,814 seviyesindeyken, 81 ilin ortancası 0,729 oldu. 59 ilin eğitim puanı Yozgat’tan yüksek çıkarken, Yozgat bu alanda Van ile aynı değere sahip kaldı.
Yapılan karşılaştırmalarda Yozgat, Çanakkale’nin gerisinde hayatta kalmada yalnızca 0,004 puan farkla kalırken, sağlıkta hiçbir geriliği bulunmuyor. Ancak eğitimde aradaki fark 0,117 gibi dikkat çekici bir seviyeye ulaşıyor.
İç Anadolu Ve Bölgesel Sıralama
Coğrafi olarak İç Anadolu’daki 13 il arasında Yozgat 11. sırada yer alıyor. Bölgede Yozgat'ın önünde sırasıyla şu iller bulunuyor:
• Eskişehir (0,755)
• Ankara (0,735)
• Nevşehir (0,727)
• Karaman (0,725)
• Kırıkkale (0,721)
• Kayseri (0,720)
• Niğde (0,715)
• Konya (0,700)
• Kırşehir ve Sivas (0,688)
Yozgat’ın gerisinde ise yalnızca Çankırı ve Aksaray (0,665) yer alıyor. Komşu il Çorum 0,731 puanla 18. sırada bulunuyor. Sivas ile Yozgat arasındaki 0,022'lik puan farkının kaynağı da yine eğitimden kaynaklanıyor: Sivas’ın eğitim puanı 0,717 iken Yozgat’ın eğitim puanı 0,697 olarak ölçüldü. Yozgat’ın gerisinde kalan 22 ilin çoğunluğunu ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu illeri ile aralarında Adıyaman, Hatay ve Kahramanmaraş gibi deprem bölgesi illeri oluşturuyor.
Çocuk Sayısı Yarıya İndi
TÜİK’in 2025 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verileri, Yozgat’taki demografik değişimin ve çocuk nüfustaki azalışın boyutunu da gözler önüne serdi:
• Yozgat’ta 0-14 yaş grubundaki çocuk sayısı 2007 yılında 136.440 iken, bu sayı büyük bir düşüşle 71.326'ya geriledi.
• İlde 18 yaşında 6.380 kişi bulunurken, yeni doğan 0 yaşındaki çocuk sayısı 3.395 olarak kayıtlara geçti.
