Yozgat’ın tarihi ve kültürel mirası arasında önemli bir yere sahip olan Tol (Tul=Uzun) Çarşı, Çapanoğlu Camii’nin çevresinde uzanan taş dükkânlarıyla dikkat çekiyor. Kentin eski ticaret merkezlerinden biri olan çarşı, caminin yanı, çevresi ve doğu tarafındaki caddenin iki yanında yer alıyor.
18’inci yüzyılın sonlarında Kapıcıbaşı Çapanoğlu Mustafa, Süleyman ve Abdülfettah Beyler tarafından kurulan çarşı, aradan geçen 246 yıla rağmen tarihi dokusunu korumaya devam ediyor.
Çapanoğlu Camii’ne ait vakfiyelerde yer alan kayıtlarda, çarşı bölgesindeki dükkân ve hanlara ilişkin detaylar bulunuyor.
28 Aralık 1780 tarihli Mustafa Bey vakfiyesinde, cami yanında 80 dükkân ile dükkânlara bitişik bir handan söz ediliyor.
30 Eylül 1793 tarihli Süleyman Bey vakfiyesinde ise mektep yanında ve Eski Hamam Caddesi üzerinde 12, caminin karşısında 13, caminin batısındaki tuvaletlerin yanında 6, konağın yanında 10 ve Halit Ağa Konağı yakınında 10 olmak üzere toplam 51 dükkânın bulunduğu belirtiliyor.
7 Ocak 1798 tarihli Abdülfettah Bey vakfiyesinde de 32 dükkân ile çeşitli gayrimenkullerin vakfedildiği kayıtlarda yer alıyor.
Vakfiye kayıtlarına göre Tol Çarşı’daki toplam dükkân sayısının 163’e ulaştığı, caminin vakıf gelirlerinin de bu nedenle yüksek seviyede olduğu biliniyor.
Bir dönem 200’e yakın dükkânın bulunduğu çarşıda bugün yalnızca 40 ila 50 civarında dükkân ayakta kaldı. Günümüze ulaşan dükkânların büyük bölümü Tol Çarşı ile Tenekeciler Sokağı’nda yer alıyor.
Sarı kesme taştan inşa edilen dükkânlar, kareye yakın dikdörtgen planları ve beşik tonoz örtüleriyle dikkat çekiyor. Dışarıya dikdörtgen kapı ya da yuvarlak kemerlerle açılan dükkânlar, Yozgat’ın geleneksel şehir mimarisinin izlerini bugüne taşıyor.
