Başçavuşzade Cami, harime giriş bölümündeki kitabeye göre H.1215 / M.1800-1801 yılında, Çapanoğlu Süleyman Bey’in başçavuşu Halil Ağa tarafından yaptırıldı.
Düz tavanlı ve kırma çatılı olarak inşa edilen yapı, taş ve tuğlanın birlikte kullanıldığı kagir bir yapıya sahip. Caminin kuzeybatısında yuvarlak gövdeli bir minare bulunurken, yapının geniş bir avlusu da yer alıyor. Avlunun batı bölümü hazire olarak kullanılıyor ve burada caminin banisi Halil Ağa’nın sarı taştan yapılmış mezarı bulunuyor.
Caminin Mimari Özellikleri Öne Çıkıyor
Dikdörtgen planlı ve düz tavanlı harim, doğu ve batı duvarlarında üçer, kuzey ve güney duvarlarında ise ikişer pencereyle aydınlatılıyor. Güney duvarında yarım yuvarlak silindirik gövdeli mihrap, mihrabın batısında ise ahşap minber bulunuyor.
Harimin kuzeyinde, son cemaat yerinin üzerine doğru uzanan çift katlı bir bölüm yer alıyor. Mahfilin yan kanatlarını güneye doğru uzanan galeriler oluşturuyor. Bu galeriler ince uzun yedi sütunce üzerine oturuyor ve birbirlerine bağdadi kemerlerle bağlanıyor.
Caminin kuzeybatı köşesinde yer alan minareye, harim ile son cemaat yerinin birleştiği bölümden ulaşılabiliyor.
Ahşap ve Kalem İşi Süslemeler Dikkat Çekiyor
Caminin dışında herhangi bir süsleme bulunmazken, iç mekânda yoğun ahşap ve kalem işi süslemeler yer alıyor. Süslemeler pencerelerde, beden duvarlarında, kadınlar mahfilinde, mihrapta ve örtü bölümünde görülüyor.
Yarım yuvarlak niş şeklindeki mihrap, ince çubuklar üzerinde taşınan kubbeyi andıran bir bezemeyle süslenmiş. Mihrap yanlarında burmalı ince sütunlar bulunurken, alınlık bölümü alçıdan volütler, “C” ve “S” kıvrımları ile bir vitray pencereyle tamamlanıyor.
Harimin alt tavanı ve duvarları da kalem işi nakışlarla süsleniyor. Duvarların alt bölümlerinde mermer görünümünü taklit eden panolar, üst bölümlerinde ise kıvrım dal motifleriyle oluşturulan baklava dilimleri içerisinde küçük çiçek motifleri bulunuyor.
Geçmişten İzler Taşıyor
Başçavuşzade Caminin dikkat çeken süsleme unsurlarından birini, üst galerilerin alt bölümündeki “S” kıvrımlı bağdadi korniş yüzeylerinde bulunan manzara resimleri oluşturuyor.
Doğu ve batı kornişlerinde yer alan kartuşlar içerisinde figürsüz doğa manzaraları bulunuyor. Bu resimlerde kır yapıları, köşkler, çadırlar, köprüler, yel değirmenleri, dereler, çeşmeler, küçük camiler ve kepenklerini açmış dükkânlar tasvir ediliyor.
Manzara kartuşlarının içerisinde yer alan “sene 1230” ifadesi de dikkat çekiyor. Bu tarihin, manzara resimlerinin tamamlanma tarihi olduğu tahmin ediliyor.
Başçavuşzade Cami, mimari özellikleri, ahşap ve kalem işi süslemeleri ile tarihi manzara resimleriyle Yozgat’ın geçmişten günümüze ulaşan önemli eserlerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.
