Futbol dünyasında teknoloji kullanımı her geçen gün daha geniş bir alana yayılırken, yapay zeka da kulüplerin karar alma süreçlerinde giderek daha önemli bir rol üstleniyor.
Oyuncuların performanslarının analiz edilmesi, transfer hedeflerinin belirlenmesi, rakip takımların incelenmesi, sakatlık risklerinin öngörülmesi ve hakem kararlarının desteklenmesi gibi birçok alanda kullanılan yapay zeka sistemleri, kulüplerin sahip olduğu büyük miktardaki verinin anlamlandırılmasına katkı sağlıyor.
İstanbul Ticaret Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Agah Tuğrul Korucu, yapay zekanın futboldaki rolüne ilişkin AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, bu teknolojinin insanın yerini alacak bir sistem olarak görülmemesi gerektiğini söyledi.
Korucu, yapay zekanın temel işlevinin insanların tek başına değerlendirmekte zorlanacağı büyüklükteki veri setleri içerisindeki örüntüleri ortaya çıkarmak ve karar vericilere destek sağlamak olduğunu belirtti.
Transferde yeni soru: "En iyi oyuncu kim?" değil, "Bize en uygun oyuncu kim?"
Yapay zekanın bugün futbolda en yoğun kullanıldığı alanlardan birinin saha içi performans analizi olduğunu belirten Korucu, teknolojinin kulüpler açısından en büyük ekonomik etkisinin ise transfer ve oyuncu yönetimi alanında görülebileceğini ifade etti.
Bir futbolcunun yalnızca bireysel yeteneklerinin değerlendirilmesinin doğru transfer kararı için yeterli olmadığını vurgulayan Korucu, oyuncunun takımın oyun sistemi, mücadele ettiği ligin özellikleri ve teknik direktörün beklentileriyle ne ölçüde örtüştüğünün de analiz edilmesi gerektiğini söyledi.
Korucu, yapay zekanın transfer süreçlerinde kulüplere farklı bir bakış açısı kazandıracağını belirterek, "Yapay zeka burada kulübe 'En iyi futbolcu kim?' değil, 'Bizim takımımız için en doğru futbolcu kim?' sorusunu sorduruyor." dedi.
Gelecekte scout gözlemleri, performans verileri, yapay zeka modelleri, ekonomik analizler ve teknik direktör değerlendirmelerinin birlikte kullanılacağına işaret eden Korucu, yapay zekanın futboldaki asıl etkisinin yalnızca saha içerisinde değil, kulübün genel karar alma kalitesinde ortaya çıkacağını kaydetti.
Anadolu kulüpleri için yeni fırsat
Yapay zeka teknolojilerinin özellikle bütçesi sınırlı kulüpler açısından önemli fırsatlar oluşturabileceğine dikkati çeken Korucu, Türkiye ile Avrupa arasında bütün kulüpleri kapsayan tek tip bir teknoloji farkından söz edilemeyeceğini belirtti.
Türkiye'de de GPS, video analiz ve performans takip sistemlerinden yararlanan profesyonel kulüpler bulunduğunu ifade eden Korucu, kulüpler arasındaki asıl farkın teknolojiye sahip olmaktan ziyade entegrasyon, kurumsallaşma ve karar alma kültüründe ortaya çıktığını söyledi.
Korucu, bu noktada meselenin yalnızca finansal kaynaklarla açıklanamayacağını belirterek, kulüplerde kurumsal karar mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
"Kurumsal karar, bireysel sezgiden daha güçlü olmak zorundadır." diyen Korucu, bunun insan sezgisini tamamen ortadan kaldırmak anlamına gelmediğini, aksine sezgilerin verilerle test edilebilir hale getirilmesi anlamına geldiğini ifade etti.
Yapay zeka scoutların çalışma alanını genişletecek
Geleneksel scout sistemlerinde dünyanın farklı liglerinde forma giyen binlerce futbolcunun aynı anda ve ayrıntılı biçimde takip edilmesinin mümkün olmadığını belirten Korucu, yapay zekanın bu noktada önemli bir avantaj sağlayabileceğini söyledi.
Yapay zeka destekli sistemlerle futbolcuların yaş, maliyet, fiziksel özellik, performans istatistikleri ve belirli bir oyun sistemine uygunlukları gibi çok sayıda kriter üzerinden taranabileceğini aktaran Korucu, böylece kulüplerin daha geniş bir oyuncu havuzunu kısa sürede değerlendirebileceğini ifade etti.
Korucu, "Yapay zeka, scoutun gözünün yerine geçmeyecek, scoutun görebileceği alanı büyütecek." değerlendirmesinde bulundu.
Özellikle büyük liglerin dışında kalan ve henüz piyasa değeri yükselmemiş futbolcuların erken tespit edilmesinin kulüplere ciddi rekabet avantajı sağlayabileceğini belirten Korucu, buna karşın transfer kararının tamamen algoritmaya bırakılmaması gerektiğinin altını çizdi.
Hakemlikte yapay zeka dönemi
Yapay zekanın kullanım alanlarının hakemlik süreçlerine de genişleyeceğini belirten Korucu, burada ölçülebilir kararlarla yorum gerektiren pozisyonların birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi.
Topun gol çizgisini geçip geçmediği veya ofsayt çizgisinin belirlenmesi gibi teknik ölçüm gerektiren konularda teknolojinin yüksek hassasiyet sağlayabildiğini ifade eden Korucu, faul ve penaltı gibi yorum gerektiren pozisyonlarda ise insan hakemin rolünün devam edeceğini belirtti.
Korucu, futbolun geleceğinde tamamen yapay zekanın yönettiği bir hakemlik sistemi yerine, insan hakemin teknolojik araçlarla desteklendiği bir modelin daha gerçekçi olduğunu söyledi.
"Ben hakemliğin geleceğini 'AI referee' değil, 'AI-assisted referee', yani yapay zeka destekli hakemlik olarak görüyorum. Makine ölçmeli, insan yorumlamalı, makine önermeli, sorumluluğu insan taşımalıdır." ifadelerini kullandı.
Oyuncu verileri yeni etik tartışmaları beraberinde getiriyor
Yapay zekanın futboldaki yaygınlaşması beraberinde yalnızca sportif ve ekonomik avantajları değil, önemli etik ve hukuki soruları da getiriyor.
Futbolculardan GPS verileri, sağlık bilgileri, uyku düzeni, sakatlık geçmişi ve biyometrik veriler dahil çok sayıda kişisel verinin toplanabildiğine dikkati çeken Korucu, bu verilerin nasıl saklanacağı ve kimler tarafından kullanılacağı konusunda yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulabileceğini belirtti.
Verilerin sahipliği, sporcuların açık rızası, veri güvenliği ve algoritmik ayrımcılık gibi konuların gelecekte futbol kulüplerinin karşı karşıya kalacağı önemli başlıklar arasında yer alacağını ifade eden Korucu, teknolojinin kullanımında etik sınırların da gözetilmesi gerektiğini vurguladı.
"Dijital yardımcı antrenör" dönemi
Yapay zekanın teknik direktörlerin yerini almasını beklemediğini belirten Korucu, bunun yerine teknik heyetlerin kararlarını destekleyen "dijital yardımcı antrenör" modelinin gelişeceğini söyledi.
Verilerin teknik ekiplere çok sayıda istatistiksel bilgi sunabileceğini ancak futbolun yalnızca rakamlardan ibaret olmadığını ifade eden Korucu, teknik direktörün oyuncusunu gözlemleme ve insani unsurları değerlendirme yeteneğinin önemini koruyacağını belirtti.
Korucu, "Bazen teknik direktör oyuncusunun gözlerine bakar ve veri sisteminin göremediği bir şeyi görür." diyerek insan faktörünün futboldaki önemine dikkati çekti.
Geleceğin rekabeti veriyi kullanma kapasitesinde
Yapay zekanın futbola daha fazla entegre olmasıyla birlikte kulüpler arasındaki rekabetin yalnızca transfer edilen futbolcuların kalitesi veya ekonomik güç üzerinden şekillenmeyeceği değerlendiriliyor.
Veriyi toplama, analiz etme ve doğru zamanda doğru karara dönüştürme kapasitesinin kulüpler açısından giderek daha önemli hale gelmesi bekleniyor.
Korucu'ya göre geleceğin başarılı kulüpleri, insan zekası, futbol zekası ve yapay zekayı aynı karar sisteminde buluşturabilen yapılar olacak.
Bu nedenle yapay zekanın futboldaki rolünün bir "oyun kurucu" gibi değerlendirilmesi mümkün. Ancak bu oyun kurucunun görevi futbolun insan unsurunu ortadan kaldırmak değil, insanların sahip olduğu karar verme kapasitesini daha geniş ve daha güçlü bir veri tabanıyla desteklemek olacak.
