Dünyanın farklı ülkelerinde yaşlı vatandaşlara yönelik ücretsiz toplu taşıma uygulamalarında yaş sınırları yeniden düzenlenirken, Türkiye’de 65 yaş ve üzerindeki vatandaşların ücretsiz seyahat hakkı tartışılmaya devam ediyor. Güney Kore’nin Daegu kentinde hayata geçirilen kademeli değişiklik, ulaşım sistemlerinin mali sürdürülebilirliği konusunu yeniden gündeme taşıdı.
Dünyada yaşlı vatandaşlara sunulan ücretsiz toplu taşıma haklarına yönelik uygulamalar değişiyor. Artan yaşlı nüfusu ve toplu taşıma işletmelerinin yükselen maliyetleri, bazı ülkelerde ücretsiz ulaşım için belirlenen yaş sınırlarının yeniden düzenlenmesine yol açıyor. Güney Kore’nin Daegu kentinde uygulamaya konulan yeni takvimle ücretsiz ulaşım yaşının kademeli olarak 70'e çıkarılması hedeflenirken, Türkiye’de 65 yaş ve üzeri vatandaşlara tanınan ücretsiz seyahat hakkı da uluslararası uygulamalarla karşılaştırılıyor.
Güney Kore'de kademeli yaş düzenlemesi
Güney Kore'nin Daegu Büyükşehir Belediyesi, toplu taşımada ücretsiz seyahat uygulamasına ilişkin yaş sınırlarını kademeli olarak değiştirme kararı aldı. Otobüs ve metro ulaşımını kapsayan düzenlemede, iki ulaşım türü için farklı başlangıç noktalarından hareket eden bir geçiş takvimi oluşturuldu.
Düzenlemeye göre metroda ücretsiz seyahat için belirlenen yaş sınırının her yıl bir yaş artırılarak 65'ten 2028 yılına kadar 70'e çıkarılması planlandı. Daha önce ücretsiz ulaşım hakkının bulunmadığı otobüslerde ise yaş sınırının 74'ten başlatılarak her yıl bir yaş düşürülmesi ve 70'e indirilmesi öngörüldü.
Bu takvim doğrultusunda 2028 yılına gelindiğinde metro ve otobüslerde ücretsiz seyahat için yaş sınırının 70'te eşitlenmesi hedefleniyor. Böylece iki farklı ulaşım türünde uygulanan yaş kriterlerinin ortak bir noktada buluşturulması amaçlanıyor.
Maliyetler ve yaşlı nüfusu etkili oluyor
Ücretsiz toplu taşıma uygulamalarında yaş sınırlarının yeniden ele alınmasında, ulaşım işletmelerinin mali yükü ve nüfus yapısındaki değişim öne çıkan gerekçeler arasında gösteriliyor.
Ücretsiz seyahat hakkından yararlanan kişi sayısının artması, toplu taşıma sistemlerinin gelir-gider dengesini etkileyebiliyor. Özellikle metro ve otobüs işletmelerinde yükselen işletme giderleri, mevcut uygulamaların uzun vadede sürdürülebilirliğine ilişkin tartışmaları beraberinde getiriyor.
Daegu'daki düzenlemede de nüfus yapısının geçmiş yıllara göre değişmesi ve mevcut ücretsiz ulaşım modelinin mali açıdan sürdürülebilirliğine ilişkin kaygılar öne çıkıyor. Bu kapsamda yaş sınırının bir anda değiştirilmesi yerine, yıllara yayılan kademeli bir geçiş modelinin uygulanması planlanıyor.
Türkiye'de 65 yaş üstü ücretsiz ulaşım uygulaması
Dünyadaki farklı uygulamalar gündeme gelirken, Türkiye'de 65 yaş ve üzerindeki vatandaşların ücretsiz toplu taşıma hakkı da yeniden tartışılıyor. Türkiye'de yaşlı vatandaşlara tanınan ücretsiz seyahat hakkı, bazı ülkelerdeki yaş sınırını yükseltmeye yönelik düzenlemelerden farklı bir uygulama olarak öne çıkıyor.
Ancak Türkiye'de de ücretsiz ulaşımın finansmanı konusunda zaman zaman sorunlar yaşanıyor. Artan akaryakıt fiyatları ve işletme maliyetleri, özellikle Özel Halk Otobüsü (ÖHO) esnafı ile belediyeler arasında ücretsiz taşıma uygulamasının mali yüküne ilişkin anlaşmazlıklara neden olabiliyor.
Özel taşımacılar, ücretsiz yolculukların sınırlandırılması veya kamu desteğinin artırılması yönündeki taleplerini gündeme getirirken, ilgili kurumlar destek ödemeleri aracılığıyla uygulamanın devamlılığını sağlamaya çalışıyor.
Gözler Türkiye'deki uygulamada
Güney Kore'nin Daegu kentinde uygulanan kademeli yaş düzenlemesi, ücretsiz toplu taşıma hizmetlerinin nasıl finanse edileceği ve artan nüfus ihtiyaçları karşısında nasıl sürdürüleceği sorularını yeniden gündeme getirdi.
Bazı ülkelerde ücretsiz seyahat için yaş sınırının yükseltilmesi tercih edilirken, Türkiye'de 65 yaş ve üzeri vatandaşların mevcut ücretsiz ulaşım hakkı ile bu hizmetin finansmanı arasındaki denge öne çıkıyor.
Dünyadaki örnekler, yaşlı vatandaşların ulaşım hakları ile toplu taşıma işletmelerinin ekonomik sürdürülebilirliği arasındaki ilişkinin ülkeden ülkeye farklı politikalarla ele alındığını gösteriyor. Türkiye'de ücretsiz seyahat uygulamasına ilişkin olası değişiklikler konusunda ise paylaşılan metinde yeni bir karar veya resmî düzenleme bilgisi yer almıyor.
