Uygulamanın, Anayasa’ya aykırı bir mali külfet yaratmakla kalmayıp, aynı zamanda devletin vergi denetim işlevini vatandaşın sırtına yükleyen bir vergi biçimi olduğunu öne süren uzmanlar, “Maliye Bakanı yeni vergi yok dese de aslında UTTSS, tarife dışı bir vergi getirilmiştir” diyerek eleştirilerini dile getirdi.
YASA DIŞI VERGİ UYGULAMASI MI?
Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi’nin getirilmesinin ardından, devletin kaçak akaryakıt ile mücadele görevini, vatandaşa ek mali yük getirerek yapmasının Anayasa’ya aykırı olduğuna dikkat çeken uzmanlar, sistemin bir vergi aracı olarak kullanılmasının hukuka uygun olmadığını belirtti. Bu durum, vergi uzmanları tarafından "tarife dışı vergi" olarak tanımlandı. Uzmanlar, sisteme dair yapılan açıklamaları eleştirirken, bu tür bir yükün ancak yasa ile getirilebileceğini ve yönetmeliklerle zorunlu kılınmasının hukuka aykırı olduğunu vurguladı.
“BU, VATANDAŞIN SIRTINA YÜKLENEN BİR VERGİDİR”
Söz konusu sistemin uygulanmasıyla ilgili açıklamalarda bulunan uzmanlar, özellikle ödeme yöntemlerine dikkat çekti. UTTSS’nin sisteminin takılması için vatandaşların ek ücret ödemek zorunda kalması, ödeme şekliyle ilgili de ciddi şikayetlere yol açtı. Sistemin entegre edilmesinin ardından, vatandaşların bu ödemeyi nakit ya da Emlak Katılım Bankası aracılığıyla IBAN yoluyla yapmaları zorunlu tutuldu. Uzmanlar, bunun aslında devletin bir gelir toplama yöntemi olduğunu ve sadece bir kısmının kamuya aktarılacağını ifade etti. Vatandaşlar ise, "Sistemi taktırmak zorunda bırakılıyoruz, cebimizden ek para çıkacak ve ödemenin nakit yapılması isteniyor. Bu sadece birkaç kişiye para kazandırmak için yapılan bir uygulama" diyerek tepkilerini dile getirdi.
VERGİ UZMANLARINDAN HUKUKİ UYARI: ANAYASAYA AYKIRILIK İDDİASI
Maliye Bakanı’nın, “Yeni bir vergi getirilmedi” şeklindeki açıklamalarına karşın, uzmanlar bu uygulamanın hukuka aykırı olduğunu belirtti. Anayasa’nın 73. maddesi gereği, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin yalnızca kanunla getirilebileceği hatırlatıldı. Ancak, UTTSS’nin getirdiği mali yükün yönetmelik ile zorunlu kılınmasının, bu kurala aykırı olduğu savunuldu. Prof. Dr. Ahmet Erol, konuya dair yaptığı açıklamada, “Anayasa’nın 73. maddesi uyarınca, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler yalnızca kanunla getirilir. UTTSS, kayıtdışılığı önlemek amacıyla getirildiği söyleniyor, ancak bu aslında bir mali yüktür. Yönetmelik ile getirilmesi hukuki açıdan doğru değildir. Eğer bu tür bir sistem zorunlu hale getirilecekse, ya yasa ile yapılmalı ya da sistem, araçlara ücretsiz takılmalıdır” ifadelerini kullandı.
“EĞER DEVLET BUNU İSTİYORSA, MALİYETİ KENDİSİ KARŞILAMALI”
Uzmanlar, bu uygulamanın aslında bir vergi toplama aracı olduğunu belirterek, bu tür mali yükümlülüklerin devlet tarafından karşılanması gerektiğini savundu. Prof. Dr. Erol, "Eğer devlet, vatandaşının vergi kaçırmasını önlemek istiyorsa, bu aparatı kendisi finanse etmeli. Bu devletin isteği ve sorumluluğu, dolayısıyla bu mali külfetin vatandaşın sırtına yüklenmesi doğru değil," dedi. Ayrıca, yapılan düzenlemenin, yalnızca belirli gruplara gelir sağlamak amacıyla kullanıldığına dikkat çeken Erol, “Devletin amacı, vergi kaçakçılığını önlemekse, bu aparatları kendisi finanse etmeli, vatandaş buna zorlanmamalıdır” ifadelerini kullandı.
DANIŞTAY’A GÖTÜRÜLEBİLİR
Maliye Bakanı’nın açıklamalarına rağmen, uzmanlar bu tür uygulamaların yasal ve hukuki sorunlar barındırdığı görüşünde birleşiyor. Prof. Dr. Erol, UTTSS’nin, tarife dışı bir vergi olarak kabul edilebileceğini ve bunun sonucunda yönetmeliğin Danıştay’a taşınarak iptal edilmesi gerektiğini söyledi.
AKARYAKIT İSTASYONLARINDA UYGULANAN YAZAR KASA VE UTTS’NİN İŞLEVİ
Konuyla ilgili başka bir görüş ise, akaryakıt istasyonlarında yazar kasa uygulamasını Türkiye’de ilk getiren dönemin Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanı Osman Arıoğlu’ndan geldi. Arıoğlu, UTTSS’nin, akaryakıt istasyonlarında yaşanan kayıpları engellemek amacıyla oluşturulduğunu belirtti. Akaryakıt alışverişlerinde fiş almayan araçlar ve pompacılarla anlaşarak başka araçlar adına fiş kesme gibi durumlar nedeniyle ortaya çıkan kayıpların zamanla arttığını ifade eden Arıoğlu, "UTTS, bu tür kaçakları engellemek için geliştirilen bir sistemdir" dedi. Arıoğlu, sistemin etkinliğine vurgu yaparak, küçük kaçakların engellenmesinin sağlanacağına dikkat çekti.
KAMUOYUNUN TEPKİSİ VE HUKUKİ TARTIŞMALAR DEVAM EDİYOR
Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi (UTTS) uygulamasının getirdiği ek mali yük, devletin vergi denetim yükümlülüğünü vatandaşa yüklemesi ve ödeme yöntemlerindeki sorunlar, toplumun farklı kesimlerinden büyük tepki aldı.
Uzmanlar, sistemin hukuki açıdan sorunlu olduğunu ve devletin, bu tür uygulamaları finanse etmesi gerektiğini savunuyor. Ayrıca, vergi uzmanları ve hukukçular, yönetmeliğin Danıştay’a taşınması gerektiğini ifade ederek, bu uygulamanın yasal zeminde geçerli olamayacağı görüşünü sürdürüyor.
