Hayatı ve Fikir Evreleri
-
Doğum Tarihi ve Yeri: 1906 yılında Mısır’ın Asyut eyaletine bağlı Müşe kentinde dünyaya gelmiştir. 1966 yılında idam edildiğinde 60 yaşındadır.
-
Edebi Dönem: Hayatının ilk yıllarında şiir, edebiyat eleştirisi ve sosyolojiyle ilgilenmiş; Batı tarzı bir eğitim alarak seküler bir çizgi benimsemiştir.
-
ABD Seyahati (1948-1950): Eğitim amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'nde bulunduğu dönem, düşünce dünyasında kırılma noktası olmuştur. Batı yaşam tarzına, materyalizme ve sekülerleşmeye karşı derin bir eleştirel tutum geliştirerek tamamen İslami ve siyasi meselelere yönelmiştir.
-
Müslüman Kardeşler ve Hapis Yılları: 1952'de Mısır'a döndükten sonra Müslüman Kardeşler teşkilatına katılmış ve hareketin en önemli kalemi olmuştur. 1954'te Mısır Devlet Başkanı Cemal Abdünnasır'a yönelik suikast girişimi iddialarının ardından tutuklanmış, 15 yıl hapse mahkûm edilmiş ve cezaevinde ağır işkencelere maruz kalmıştır.
-
İdamı: 1964 yılında kısa bir süre tahliye edilse de, cezaevindeyken yazdığı radikal nitelikteki kitaplar ve rejim karşıtı faaliyetleri nedeniyle 1965'te yeniden tutuklanmış ve 29 Ağustos 1966 tarihinde asılarak idam edilmiştir.
Temel Öğretisi ve "Kutubçuluk" Anlayışı
Seyyid Kutub’un teorize ettiği ve dünya çapındaki birçok radikal İslamcı grubu etkileyen düşünce yapısı üç ana kavram üzerine kuruludur:
-
Hâkimiyet: Egemenliğin kayıtsız şartsız yalnızca Allah'a ait olduğunu, beşeri kanunların ve demokratik veya otokratik yönetim biçimlerinin meşru olmadığını savunur.
-
Cahiliye (Cahiliyye): Şeriat kurallarıyla yönetilmeyen, Allah'ın hâkimiyetini tanımayan modern toplumları ve mevcut Müslüman yönetimlerini "cahiliye toplumu" olarak ilan etmiştir.
-
Ofansif Cihad: Cahiliye sistemlerini yıkmak ve İslam nizamını yeryüzünde egemen kılmak için kökten ve aktif bir mücadelenin (cihadın) şart olduğunu ileri sürmüştür.
Başlıca Eserleri
-
Fî Zılâli'l-Kur'ân (Kur'an'ın Gölgesinde): Hapishanedeyken kaleme aldığı, Kur'an'ı siyasi ve toplumsal bir perspektifle yorumladığı 30 ciltlik dev tefsir çalışmasıdır.
-
Meâlim fi't-Tarîk (Yoldaki İşaretler): Siyasal İslamcı hareketlerin ideolojik manifestosu kabul edilen; toplumsal ve siyasal bir düzen kurma hedefini işleyen radikal eseridir.
-
El-Adâletü'l-İctimâiyye fi'l-İslâm (İslam'da Sosyal Adalet): İslam'ın iktisadi ve sosyal düzene bakışını anlattığı ilk önemli teorik eserlerindendir.
Yöneltilen Eleştiriler
Seyyid Kutub, geleneksel Ehl-i Sünnet alimleri ve İslam bilginleri tarafından; klasik fıkıh metodolojisini (icma ve kıyas) göz ardı etmekle, sahabeye yönelik eleştirel yaklaşımlarıyla ve mevcut Müslüman toplumları "tekfir" ederek (dinden çıkmış sayarak) dünyadaki aşırılıkçı akımların önünü açmakla ağır biçimde eleştirilmiştir.
