Ramazan ayında sahura uyanamayan ya da gece niyet getirmeyen birçok kişinin aklını kurcalayan soru yeniden gündemde. Sabah niyet edilerek tutulan oruç geçerli sayılır mı? Mezheplere göre cevaplar....
Mâlikî mezhebine göre, art arda tutulan kefaret, kaza ve nafile (sünnet) oruçların geçerlilik şartlarından biri niyettir. Niyet olmadan tutulan oruç sahih kabul edilmez. Niyetin kalpten yapılması yeterli görülürken, sözlü olarak ifade edilmesi mendup yani tavsiye edilen bir davranıştır. Ayrıca sahura kalkma eylemi de oruç için niyet yerine geçer.
Ramazan orucunda niyet etme vakti, akşam namazı vaktinin girmesiyle (güneşin batmasıyla) başlar ve ertesi gün güneşin en yüksek noktaya ulaşmasından hemen öncesine kadar devam eder. Ancak imsak vaktinden (fecrin doğuşundan) sonra niyet edilecekse, o ana kadar hiçbir şey yenilip içilmemiş ve orucu bozan herhangi bir davranışta bulunulmamış olması gerekir. Aksi hâlde, gündüz yapılan bu niyet geçerli olmaz.
Ramazan orucu ve nafile oruçlar için “yarın oruç tutmaya niyet ediyorum” şeklindeki genel niyet yeterli sayılır. Bununla birlikte, geceden niyet edilip “Niyet ettim yarınki Ramazan orucuna” şeklinde açıkça belirtilmesi daha faziletli ve makbul kabul edilir. Ramazan ayında her gün için ayrı niyet edilmesi gerektiği de belirtilmektedir (Mevsılî, el-İhtiyâr, I, 397, 400).
Şâfiî mezhebine göre; farz, vacip, kaza ve adak gibi oruçlarda niyetin mutlaka geceden yapılması şarttır. İmsak vaktine kadar niyet edilmemişse, o gün tutulan oruç sahih yani geçerli olmaz. Nafile oruçlarda ise durum farklıdır. Şevval, Aşure, her ay tutulan üç gün orucu, Zilhicce, Şaban ve Pazartesi-Perşembe oruçları gibi nafile ibadetler için gündüz niyet edilebilir. Ancak bu niyetin, en geç güneşin öğle vaktine ulaşmasından önce yapılması gerekir.
Cumhur olarak adlandırılan çoğunluk görüşüne göre, Ramazan orucunda her gün için ayrı niyet getirilmesi zorunludur. Çünkü her gün tutulan oruç, başlı başına bağımsız bir ibadet kabul edilir. Mâlikî mezhebine göre ise Ramazan ayının başında yapılan tek bir niyet, tüm ay için yeterli sayılır ve her gece yeniden niyet etmeye gerek yoktur. Aynı uygulama, art arda tutulan kefaret, kaza ve nafile oruçlar için de geçerlidir (İbn Kudâme, el-Muğnî, II, 412).
