Safevî Devleti'nin kurucusu ve ilk şahı olan Şah İsmail, yalnızca siyasi bir lider değil; aynı zamanda dinî, kültürel ve askerî etkileriyle bölge tarihinde derin izler bırakmış çok yönlü bir figürdür. 17 Temmuz 1487’de Erdebil’de dünyaya gelen İsmail, 23 Mayıs 1524’te henüz 36 yaşındayken Tebriz'de hayatını kaybetmiştir.
Şah İsmail, Safevî Tarikatı’nın lideri olan Şeyh Haydar’ın oğludur. Babasının ölümünün ardından uzun süre gizlenmek ve sürgün hayatı yaşamak zorunda kalan İsmail, 1499 yılında siyasi arenaya adım attı. Kızılbaş müritlerinin desteğiyle kısa sürede güç toplayarak 1501 yılında Tebriz’e girdi ve Safevî Devleti’ni kurarak tahta çıktı. Böylece yaklaşık sekiz buçuk yüzyıldır birleşik bir devlet yapısından uzak olan İran coğrafyası, İsmail döneminde yeniden bir araya geldi.
İsmail’in en önemli kararlarından biri, Onikicilik (İsnâaşeriyye) mezhebini devletin resmî mezhebi ilan etmesi oldu. Bu adım, İran tarihini kökten etkilediği gibi, Safevîler ile başta Osmanlılar olmak üzere Sünni komşular arasında uzun süreli gerilimlerin de temelini oluşturdu.
Şah İsmail, henüz genç yaşta önemli askerî zaferler elde etti. 7.000 kişilik ordusuyla Şirvanşah Ferruh Yesar’ın 26.000 kişilik ordusunu Cebanî Savaşı’nda mağlup etti. Bu zafer, sadece askeri bir başarı değil, aynı zamanda liderliğinin kutsallaştırıldığı bir dönüm noktası oldu.
İlerleyen süreçte İran’da Şiiliği egemen kılarak halkı ortak bir mezhebi çerçevesinde birleştirdi. Safevî Devleti, onun önderliğinde yalnızca İran topraklarını değil, günümüzde Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Irak, Afganistan gibi pek çok bölgeyi de kapsayan geniş bir coğrafyada hüküm sürdü.
Şah İsmail’in Osmanlılarla yaşadığı en önemli çatışma, 1514 yılında gerçekleşen Çaldıran Muharebesi oldu. Yavuz Sultan Selim komutasındaki Osmanlı ordusuna karşı alınan bu ağır yenilgi, Safevîler açısından önemli bir kırılma noktası oldu. Ancak bu yenilgiye rağmen Safevî Devleti varlığını ve etkisini sürdürmeye devam etti.
Şah İsmail döneminde Azerbaycan Türkçesi saray ve ordu dili olarak kullanılmış, Farsça ise bürokrasi dili olarak tercih edilmiştir. Bu uygulama, Safevî Devleti’nin çok kültürlü yapısının bir yansımasıdır.
Ayrıca Şah İsmail, Hatâî mahlasıyla Türkçe şiirler yazmış, Alevi-Bektaşi edebiyatında "Yedi Ulu Ozan" arasında yer almıştır. Onun şiirleri, halk arasında hem dinî hem de kültürel etkiler yaratmıştır.
Şah İsmail, 1524 yılında Tebriz'de hayatını kaybetmiş ve Erdebil’de bulunan Şeyh Safi Külliyesi’ne defnedilmiştir. Yerine oğlu I. Tahmasb geçmiştir. Safevîler, onun mirasını yaklaşık iki yüzyıl boyunca yaşatarak İran tarihinde silinmez bir iz bırakmışlardır.
