Erken Yaşamı, Eğitimi ve Ailesi

  • Doğum Tarihi, Yeri ve Vefatı: 16 Temmuz 1927 tarihinde Kocaeli'nin Gebze ilçesine bağlı Tavşancıl nahiyesinde dünyaya gelmiş; 28 Kasım 2015 tarihinde Muğla'nın Bodrum ilçesinde hayatını kaybetmiştir. Babası Tavşancıl eşrafından İsmail Tekin, annesi ise Nallıhanlı Fatımatüzzehra Hanım'dır.

  • Ortaöğretim Yılları: İlkokulu Tavşancıl'da okuduktan sonra ortaöğrenimi için İstanbul'a gitmiş; Üsküdar Paşakapısı Ortaokulu ve ardından 1945 yılında Haydarpaşa Lisesi'nden mezun olmuştur.

  • Üniversite Eğitimi: Yüksek Öğretmen Okulu öğrencisi olarak girdiği İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü 1951 yılında bitirmiştir. Burada Reşit Rahmeti Arat, Ahmet Caferoğlu ve Muharrem Ergin gibi dönemin önde gelen Türkologlarından ders almıştır.

  • Özel Yaşamı: Rock müzik sanatçısı Özlem Tekin ile Hilal ve Arzu Tekin'in babasıdır.

Talât Tekin (1)

Mesleki ve Akademik Kariyeri

  • Öğretmenlik ve TDK Yılları (1951–1961): Mezuniyetinin ardından İzmir Atatürk Lisesi, Trabzon ve Bitlis liselerinde yaklaşık altı yıl edebiyat öğretmenliği yapmıştır. 1957 yılında öğretmenlikten ayrılarak Türk Dil Kurumu'nda (TDK) gramer uzmanı olarak çalışmaya başlamış ve dilde özleştirme tartışmalarına yazılarıyla katılmıştır.

  • ABD Yılları ve Doktora (1961–1972): 1961 yılında ABD'ye giderek Kaliforniya Üniversitesi'nde (UCLA / Berkeley) Yakın Doğu Dilleri Bölümü'nde araştırma asistanı olmuş ve Orhon Türkçesi Grameri (A Grammar of Orkhon Turkic) başlıklı teziyle 1965'te doktorasını tamamlamıştır. 1965–1972 yılları arasında Kaliforniya ve Indiana üniversitelerinde Türk dili ve edebiyatı dersleri vermiştir.

  • Doçentlik ve Hacettepe Üniversitesi (1972–1994): ABD'de hazırladığı Ana Türkçede Aslî Uzun Ünlüler adlı teziyle 1970 yılında İstanbul Üniversitesi'nden doçent unvanını almıştır. 1972 yılında Türkiye'ye kesin dönüş yaparak Hacettepe Üniversitesi'ne geçmiş ve 1976 yılında profesör olmuştur. 1994 yılında bu üniversiteden emekli olana dek çok sayıda dilbilimci yetiştirmiştir.

  • Sonraki Görevleri: Emekliliğinin ardından Bilkent Üniversitesi Tarih Bölümü'nde (1996–1997) dersler vermiş ve Yeditepe Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nün kurucu bölüm başkanlığını (1997–2002) yürütmüştür. Ayrıca 1990 yılında Türk Dilleri Araştırmaları dergisini kurmuştur.

Talât Tekin (4)

Bilimsel Katkıları ve Görüşleri

  • Ana Türkçede Uzun Ünlüler: Türkiye'deki geleneksel Türkoloji anlayışının aksine, Ana Türkçede birincil (aslî) uzun ünlülerin bulunduğunu kanıtlayan kapsamlı çalışmalarıyla Türk sesbilgisi (fonoloji) araştırmalarında yeni bir dönem başlatmıştır.

  • Orhon Yazıtları ve Eski Türkçe: Göktürk (Orhon) yazıtlarının dilbilgisi yapısını modern yapısalcı dilbilim ilkeleriyle çözümleyerek uluslararası alanda temel başvuru kaynağı sayılan eserler ortaya koymuştur.

  • Türk Dillerinin Sınıflandırılması: Türk lehçelerinin ses denkliklerine dayalı bilimsel tasnifi ve adlandırılması üzerine yeni ölçütler geliştirmiştir.

    Prof. Dr. Özge Öner kimdir? Özge Öner kaç yaşında, nereli, mesleği nedir, Cambridge Üniversitesi görevi ve kitabı nedir?
    Prof. Dr. Özge Öner kimdir? Özge Öner kaç yaşında, nereli, mesleği nedir, Cambridge Üniversitesi görevi ve kitabı nedir?
    İçeriği Görüntüle
  • Altayistik ve Dil Tarihi: Türkçe, Moğolca, Mançu-Tunguzca ve Japonca arasındaki akrabalık ilişkilerini (Altay Dilleri Kuramı) ve Hunların, Tuna/Volga Bulgarlarının dillerini incelemiştir.

  • Eleştirel Türkoloji: Türkiye'deki filoloji ve dilbilim çalışmalarındaki yöntemsel hataları bilimsel ölçütlerle eleştirdiği yazılarıyla alanda özeleştiri geleneğinin oluşmasına katkı sağlamıştır.

Talât Tekin (3)

Başlıca Eserleri

Eser Adı Yıl Konusu / Önemi
A Grammar of Orkhon Turkic 1968 Orhon yazıtlarının ses, şekil ve cümle bilgisini inceleyen doktora tezi; dünya Türkolojisinin temel başvuru eserlerindendir.
Ana Türkçede Aslî Uzun Ünlüler 1975 Türk dilinin en eski dönemindeki uzun ünlülerin varlığını ve gelişimini kanıtlayan doçentlik çalışmasıdır.
Tuna Bulgarları ve Dilleri 1987 Tuna Bulgarcasının Türk dilleri içindeki yerini ve kalıntılarını inceleyen araştırmadır.
Volga Bulgar Kitabeleri ve Volga Bulgarcası 1988 Volga Bulgar mezar taşlarındaki yazıtların okunuşu ve dil incelemesini içerir.
Orhon Yazıtları 1988 Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtlarının metin, çeviri ve açıklamalarını sunan başvuru kitabıdır.
XI. Yüzyıl Türk Şiiri 1989 Divânu Lugâti't-Türk'te yer alan şiir parçalarının dilbilimsel incelemesi ve çevirisidir.
Irk Bitig (The Book of Omens) 1993 Uygur dönemine ait fal kitabının runik metni, İngilizce çevirisi ve dil incelemesidir.
Japonca ve Altay Dilleri 1993 Japoncanın Altay dilleriyle olan ses ve biçim benzerliklerini ele alan karşılaştırmalı çalışmadır.
Türkoloji Eleştirileri 1994 Dönemin Türkoloji yayınlarına yönelik bilimsel eleştirilerini topladığı eserdir.
Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı 1997 Göktürk alfabesinden Latin alfabesine kadar Türkçenin yazı sistemlerini inceler.
Makaleler (3 Cilt) 2003–2005 Altayistik, Tarihî Türk Yazı Dilleri ve Çağdaş Türk Dilleri başlıkları altında tüm bilimsel makalelerinin derlemesidir.

(Bilimsel eserlerinin yanı sıra 1982 yılında yayımlanan Atatürk Gülümserdi adlı bir şiir kitabı da bulunmaktadır.)

Kaynak: Haber Merkezi