Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen uygulama kapsamında plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajları artık ekonomik değere dönüşecek.
Sıfır Atık Hareketi kapsamında geliştirilen sistemle birlikte vatandaşlar, kullandıkları içecek ambalajlarını belirlenen iade noktalarına teslim ederek depozito bedelini geri alabilecek. Böylece hem çevreye bırakılan atık miktarının azaltılması hem de geri dönüşüm sürecinin daha etkin hale getirilmesi hedefleniyor.
TÜÇA tarafından yapılan açıklamada, uygulamanın yalnızca bir geri dönüşüm sistemi olmadığı, üretimden tüketiciye ve geri dönüşüm tesislerine kadar tüm sürecin dijital olarak takip edildiği entegre bir çevre modeli olduğu vurgulandı. Sistem sayesinde atıkların doğaya karışmasının önüne geçilmesi, doğal kaynak kullanımının azaltılması ve ekonomiye önemli katkı sağlanması amaçlanıyor.
Yeni uygulama öncesinde ambalajlı içecek satışı yapan tüm işletmelerin Depozito Bilgi Yönetim Sistemi’ne (DBYS) kayıt yaptırması gerekecek. Marketler, bakkallar, büfeler, oteller, restoranlar ve kafeler başta olmak üzere içecek satışı yapan işletmeler, dbys.gov.tr üzerinden sisteme dahil olarak yetkili operatörlerini belirleyecek.
1 Temmuz’dan itibaren “DOA” logolu ürünlerin satıldığı işletmeler aynı zamanda depozito iade noktası olarak hizmet verecek. Vatandaşlar boş ambalajlarını bu noktalara teslim ederek depozito ücretlerini geri alabilecek.
Sistemin işleyişinde büyük marketler ve zincir mağazalar için Depozito İade Makinesi (DİM) kurulumu zorunlu tutulacak. Daha küçük işletmelere ise ambalajların kayıt altına alınması ve depolanması amacıyla gerekli ekipmanların operatörler tarafından ücretsiz sağlanacağı bildirildi.
Otel, restoran ve kafeleri kapsayan HOREKA işletmeleri ise kendi bünyelerinde tüketilen içecek ambalajlarını ayrı olarak biriktirecek ve seçtikleri operatörlere teslim edecek. Toplanan ambalajlar düzenli olarak geri dönüşüm merkezlerine taşınacak, burada sayım ve doğrulama işlemlerinden geçirildikten sonra geri dönüşüm tesislerinde yeniden ham maddeye dönüştürülecek.
Vatandaşların iade ettikleri ambalajlardan elde edeceği depozito bedelleri ise dijital sistem üzerinden takip edilecek. DOA mobil uygulaması aracılığıyla kullanıcı hesaplarına aktarılan ücretler banka hesabına transfer edilebilecek, ATM’den çekilebilecek veya alışverişlerde kullanılabilecek.
Yetkililer, sistemin yaygınlaşmasıyla birlikte çevre kirliliğinin azaltılmasının yanı sıra ekonomiye yıllık yaklaşık 30 milyar liralık katkı sağlanmasının hedeflendiğini açıkladı. Türkiye’de her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının geri dönüşüm zincirine kazandırılması planlanıyor.
Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk, yeni sistemin toplumda geri dönüşüm odaklı yeni bir tüketim alışkanlığı oluşturacağını belirterek, “At-kurtul anlayışı yerine iade et-kazan modeli yaygınlaşacak. Bu sistem yalnızca çevresel değil ekonomik açıdan da büyük dönüşüm sağlayacak” ifadelerini kullandı.
Öztürk ayrıca market, bakkal, büfe, otel, restoran ve kafelerin sistemin en önemli paydaşları olduğunu belirterek tüm işletmeleri kayıt süreçlerini tamamlayarak dönüşümün bir parçası olmaya davet etti.
Dünya genelinde hızla yaygınlaşan depozito yönetim sistemleri bugün 20’den fazla ülkede uygulanıyor. 350 milyondan fazla nüfusu kapsayan sistemlerin 2026 yılı itibarıyla yaklaşık 70 ülke ve eyalette 750 milyon kişiye ulaşması bekleniyor. Türkiye’nin de dijital altyapısıyla uluslararası ölçekte örnek gösterilen bir geri dönüşüm modeli oluşturmayı hedeflediği ifade ediliyor.
