Çocukluk Dönemi, Savaş Yılları Ve İlk Çileler
-
Savaşın Ortasında Bir Çocuk: 1912 yılında Van'da doğmuştur. I. Dünya Savaşı sırasında anne ve babasını hiç hatırlayamayacağı kadar küçük bir yaşta kaybeden sanatçı, kendini "Birinci Dünya Savaşı'nın ortada bıraktığı çocuklardan biri" olarak tanımlamaktadır.
-
Adana Yılları Ve Göç: Çok küçükken Van'dan Adana'ya gönderilerek yoksul bir aileye emanet edilmiştir. Adana'nın Fransızlar ve İngilizler tarafından işgal edilmesi üzerine halkla birlikte Toros Dağları'na kaçmış, "kaç-kaç yılları" olarak bilinen bu zorlu göçü bizzat yaşamıştır.
-
Yetimhane Ve Kemanla Tanışma: Yanında kaldığı aileden gördüğü şiddet üzerine 10 yaşında Adana Öksüzler Yurdu'na (Dârüleytâm) yatırılmıştır. İlkokul 4. sınıfta müzik öğretmeninin getirdiği kemanla ilk eğitimine başlayarak müzikal dehasını ortaya koymuştur.
Akademik Başarılar Ve Opera Kariyeri
-
Eğitim Hayatı: Adana Öğretmen Okulu'ndaki başarısıyla Ankara'daki Musiki Muallim Mektebi'ne (Müzik Öğretmen Okulu) kabul edilmiştir.
-
Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası: 1936'da mezun olduktan sonra bugünkü adıyla Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nda kemancı olarak göreve başlamıştır.
-
Devlet Operası Başrolleri: Ankara Devlet Konservatuvarı Şan Bölümü'ne girerek 1942'de bas-bariton olarak birincilikle mezun olmuştur. Madame Butterfly, Fidelio, Tosca, Rigoletto ve Figaro'nun Düğünü gibi dünyaca ünlü operalarda başrol oynamıştır.
Anadolu Türküleri, Radyo Programları Ve Sansür
-
Kemanı Bırakıp Bağlamaya Geçiş: Batı müziği disiplini ile Anadolu halk ezgilerinin özünü birleştirmek amacıyla kemanı bırakıp bağlama çalmayı öğrenmiştir.
-
Radyo Sansürü: 1943-1945 yılları arasında Ankara Radyosu'nda yaptığı türkü programları, söyleyiş tarzı ve seçtiği eserlerin sosyal ağırlığı sebebiyle dönemin yönetimi tarafından sansürlenmiş ve görevine son verilmiştir.
-
Köy Enstitüleri: Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nde müzik öğretmenliği yaparak halk çocuklarına çok sesli müziği aşılamıştır.
Siyasi Baskılar, Cezaevi Yılları Ve Sürgün Hayatı
-
TKP Davası Ve Tutuklanma: Sosyalist düşünceleri nedeniyle takibe uğramış, 1952 yılında Devlet Operası'nda "The Consul" operasının provaları sırasında kelepçelenerek gözaltına alınmıştır.
-
Hapis Yılları: İstanbul Sansaryan Han'da ağır hücre koşullarında kalmıştır. Türkiye Komünist Partisi (TKP) davasından 5 yıl hapis cezasına çarptırılmış; Harbiye ve Adana cezaevlerinde yatmıştır.
-
Mahsus Mahal Türküsü Ve Evliliği: Kendisi gibi tutuklu olan Sıdıka Umut ile mahkumların şahitliğinde evlenmiştir. Eşine duyduğu sevgiyi hücrede yazdığı ünlü "Mahsus Mahal" türküsüyle ölümsüzleştirmiştir.
-
Konya Sürgünü: Cezaevinden çıktıktan sonra 20 ay boyunca Konya'nın Çumra ilçesinde polis gözetimi altında sürgün hayatı yaşamıştır.
Dostlar Korosu Ve Yeniden Doğuş
-
Geçim Mücadelesi: Sürgün sonrası İstanbul'a döndüğünde kamu kurumlarında çalışması yasaklanmıştır. Taksi şoförlüğü yapmış, ardından popüler mekanlarda sahne alarak türkülerini halka ulaştırmıştır.
-
Sentez Sanatı: Pir Sultan Abdal, Yunus Emre, Köroğlu ve Nazım Hikmet'in şiirlerini bas-bariton sesi ve batı şan tekniğiyle yorumlayarak halk müziğine akademik bir boyut kazandırmıştır.
-
Dostlar Korosu (1975): Sümeyra Çakır gibi isimlerle birlikte kurduğu efsanevi Dostlar Korosu, Türkiye'de çok sesli halk müziğinin kitleselleşmesinde bir dönüm noktası olmuştur.
Hastalık Süreci, Pasaport Trajedisi Ve Vefatı
-
Hastalık Ve Pasaport Engeli: 1980 askeri darbesi sonrasında prostat kanserine yakalanmıştır. Tedavi için yurt dışına gitmesi gerekmiş ancak siyasi fişlemeler nedeniyle kendisine pasaport verilmemiştir.
-
Vefatı Ve Cenaze Töreni: Baskılar sonucu pasaport çıkartıldığında kanser tüm vücuduna yayılmıştır. 20 Eylül 1985 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetmiştir. Cenazesi, 12 Eylül dönemi sonrası gerçekleştirilen ilk büyük kitle gösterisine dönüşmüş ve binlerce insan tarafından türkülerle uğurlanmıştır.
