Kâşgarlı Mahmud kimdir, nerelidir, ne zaman yaşadı? Türk dili ve kültürü üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Kâşgarlı Mahmud, tarihteki ilk Türkçe sözlük olarak kabul edilen Dîvânü Lugāti't-Türk'ün yazarıdır. İşte Karahanlı hanedan soyundan gelen Kâşgarlı Mahmud'un hayatı, yaptığı seyahatler ve eserleri...
Kâşgarlı Mahmud Kimdir, Nerelidir?
Kâşgarlı Mahmud, 11. yüzyılda yaşamış Türk dili ve kültürü üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Türk bilginidir. Yaklaşık 1008 yılında Doğu Türkistan'ın Kaşgar şehrinde dünyaya gelen Mahmud, Karahanlı Devleti'nin hanedan soyuna mensup soylu bir aileden gelmektedir.
Karahanlı saraylarında ve bölgenin önde gelen bilim merkezlerinde eğitim alan Kâşgarlı Mahmud, hayatının büyük bölümünü Türk dünyasını incelemeye adamıştır.
Eğitim hayatının ardından farklı Türk boylarının dillerini, örf ve adetlerini, geleneklerini ve ağız yapılarını yerinde incelemek amacıyla seyahatlere çıkan Kâşgarlı Mahmud, Orta Asya'dan Anadolu'nun bir bölümüne kadar uzanan coğrafyada araştırmalar yaptı.
Gezileri sırasında elde ettiği dil ve kültür verilerini kayıt altına alan Kâşgarlı Mahmud, Türk boylarının yaşamına ilişkin önemli bilgiler topladı.
Kâşgarlı Mahmud'un tahminen 1102 veya 1105 yılında Kaşgar yakınlarındaki Opal kasabasında hayatını kaybettiği ve burada bulunan türbesine defnedildiği belirtilmektedir.
Dîvânü Lugāti't-Türk'ü Yazdı
Kâşgarlı Mahmud'un en önemli eseri Dîvânü Lugāti't-Türk'tür. 1072 ile 1074 yılları arasında Bağdat'ta kaleme alınan eser, tarihteki ilk Türkçe sözlük ve dil bilgisi kitabı olma özelliğini taşımaktadır.
Dönemin Abbasi halifesine sunulan eser, Araplara Türkçe öğretmek ve Türkçenin Arapça kadar zengin ve edebi bir dil olduğunu göstermek amacıyla yazılmıştır.
Dîvânü Lugāti't-Türk'te yalnızca kelimelerin anlamlarına yer verilmemiştir. Eserde Türk boylarının yerleşim yerlerini gösteren bir haritanın yanı sıra dönemin edebiyatı, şiirleri, atasözleri, inançları ve yaşam tarzlarına ilişkin bilgiler de bulunmaktadır.
Kâşgarlı Mahmud, eserinde "Türk" kelimesinin anlamını ise "olgunluk çağı" olarak tanımlamıştır.
İlk Türkolog ve Dil Bilimci Olarak Anılıyor
Kâşgarlı Mahmud, yaptığı dil araştırmaları ve kapsamlı çalışmaları nedeniyle tarihteki ilk Türkolog ve dil bilimci olarak kabul edilmektedir.
Dîvânü Lugāti't-Türk dışında Kâşgarlı Mahmud'un günümüze ulaşmayan bir dil bilgisi kitabının daha bulunduğu bilinmektedir. "Kitâbu Cevâhirü'n-Nahvi fî Lugâti't-Türk" adlı bu eserin günümüze ulaşmadığı belirtilmektedir.
