Özellikle 1999 sonrasında sigortalı olanların beklediği kademeli emeklilik düzenlemesiyle ilgili henüz somut bir adım atılmazken, mevcut mevzuatta yer alan bazı haklar belirli şartları taşıyan çalışanlara daha erken emeklilik imkânı sunuyor.
4 Kasım'da basına yansıyan AK Parti kaynaklı değerlendirmelerde, kademeli emekliliğe yönelik yeni bir çalışma bulunmadığı belirtildi. Öte yandan Meclis'e sunulan teklifin komisyon aşamasında beklediği ifade ediliyor. Bu nedenle düzenlemenin kesin olarak iptal edildiğini söylemek mümkün değil.
Yeni bir yasa çıkmasını beklemeden erken emeklilik imkânlarını araştıran çalışanlar için sigorta başlangıç tarihi, prim gün sayısı, sağlık durumu, meslek ve geçmiş sigortalılık süreleri önem taşıyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatında yer alan 8 farklı uygulama, belirli koşulları sağlayan kişilerin emeklilik sürecini etkileyebiliyor.
1. Doğum ve Askerlik Borçlanmasıyla Eksik Primler Tamamlanabiliyor
Çalışanların emeklilik için ihtiyaç duyduğu prim günlerini tamamlamasında doğum ve askerlik borçlanması önemli bir seçenek olarak öne çıkıyor.
Kadın sigortalılar, sigortalılık başlangıcından sonra dünyaya gelen çocukları için gerekli koşulları sağlamaları halinde doğum borçlanması yapabiliyor. Üç çocuk için toplam 2 bin 160 güne kadar borçlanma imkânı bulunuyor.
Erkek sigortalılar ise askerlikte geçen sürelerini borçlanabiliyor. Askerlik hizmetinin ilk sigorta girişinden önce yapılmış olması durumunda borçlanılan süre, sigorta başlangıç tarihini geriye çekebiliyor. Bu durum emeklilik şartlarını da değiştirebiliyor.
Doğum borçlanması genel olarak prim günü kazandırırken askerlik borçlanması, koşullara bağlı olarak sigorta başlangıç tarihini de etkileyebiliyor.
2. Bağ-Kur'da Dondurulan Günler İhya Edilebiliyor
Geçmişte Bağ-Kur kapsamında çalışmasına rağmen prim borçları nedeniyle sigortalılık süreleri durdurulan kişiler için ihya imkânı bulunuyor.
Uygun şartları taşıyan sigortalılar, başvuru yaparak hesaplanan tutarı ödemeleri halinde dondurulmuş hizmet sürelerini yeniden kazanabiliyor. Böylece daha önce sigortalılık süresinden çıkarılan günler tekrar hizmetlerine eklenebiliyor.
İhya uygulaması, emeklilik için eksik prim günü bulunan Bağ-Kur'lular açısından önemli bir seçenek oluşturuyor.
3. Bazı Çalışanlara 1800 Gün Primle Malulen Emeklilik İmkânı
Erken emeklilikte en çok merak edilen uygulamalardan biri malulen emeklilik olarak biliniyor.
SGK tarafından çalışma gücünü kanunda belirtilen düzeyde kaybettiği tespit edilen sigortalılar, gerekli koşulları sağlamaları halinde yaş şartı aranmadan malulen emekli olabiliyor.
Bu kapsamda genel kural olarak en az 1800 gün prim ve 10 yıllık sigortalılık süresi aranıyor. Ancak başka bir kişinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olduğu tespit edilen sigortalılarda 10 yıllık sigortalılık şartı uygulanmıyor.
Dolayısıyla yalnızca 1800 gün prim ödemiş olmak malulen emeklilik için yeterli olmuyor. Sağlık durumunun SGK tarafından değerlendirilmesi ve diğer yasal koşulların da karşılanması gerekiyor.
4. Engelli Çalışanlara Yaş Şartı Olmadan Emeklilik
Çalışma gücü kaybı bulunan sigortalılar için mevzuatta özel emeklilik koşulları yer alıyor.
SGK tarafından belirlenen çalışma gücü kaybı oranı, sigorta başlangıç tarihi ve prim gün sayısı gibi kriterler doğrultusunda bazı çalışanlar yaş şartı aranmadan emekli olabiliyor.
5510 sayılı Kanun kapsamındaki bazı sigortalılar için çalışma gücü kaybı oranına göre şu şartlar öne çıkıyor:
-
Yüzde 50-59 çalışma gücü kaybı: 16 yıl sigortalılık süresi ve 4 bin 320 prim günü.
-
Yüzde 40-49 çalışma gücü kaybı: 18 yıl sigortalılık süresi ve 4 bin 680 prim günü.
Bu haktan yararlanabilmek için çalışma gücü kaybının SGK tarafından belirlenen usul ve esaslara göre değerlendirilmesi gerekiyor.
5. Bazı Mesleklerde Yıpranma Payı Erken Emeklilik Sağlayabiliyor
Madencilik, sağlık hizmetleri ve mevzuatta belirtilen diğer ağır veya riskli işlerde çalışanlar, fiili hizmet süresi zammı olarak bilinen yıpranma payından yararlanabiliyor.
Bu uygulamada yapılan işin niteliğine göre çalışılan her 360 gün için ilave hizmet süresi hesaplanıyor. Kazanılan ek süre, sigortalının toplam hizmet gününe ekleniyor.
Gerekli şartların sağlanması halinde ilave sürenin bir bölümü emeklilik yaşından da indirilebiliyor. Böylece ağır ve riskli işlerde çalışanların emeklilik tarihleri öne çekilebiliyor.
6. Engelli Çocuğu Bulunan Annelere Özel Emeklilik Hakkı
Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalılar için de emeklilikte avantaj sağlayan özel bir düzenleme bulunuyor.
1 Ekim 2008 tarihinden sonraki uygun prim günlerinin dörtte biri, kadın sigortalının toplam prim gününe ilave ediliyor. Aynı süre emeklilik yaşından da düşülüyor.
Örneğin bu kapsamda değerlendirilen 2 bin günlük çalışma karşılığında 500 gün ilave süre kazanılabiliyor.
Bu haktan yararlanılabilmesi için çocuğun sürekli bakım ihtiyacının SGK tarafından sağlık kurulu değerlendirmesiyle belirlenmesi gerekiyor.
7. Erken Yaşlananlar 55 Yaşında Emekli Olabiliyor
Mevzuatta yer alan ancak çok fazla bilinmeyen uygulamalardan biri de erken yaşlanma nedeniyle emeklilik.
SGK Sağlık Kurulu tarafından erken yaşlandığı tespit edilen sigortalılar, 55 yaşını doldurmaları ve en az 5 bin 400 prim gününe sahip olmaları halinde yaşlılık aylığı alabiliyor.
Ancak yalnızca 55 yaşını doldurmak bu haktan yararlanmak için yeterli değil. Sigortalının erken yaşlandığının SGK tarafından tespit edilmesi gerekiyor.
8. 3600, 4500 veya 5400 Prim Günüyle Kısmi Emeklilik
Normal emeklilik için gereken prim gün sayısına ulaşamayan bazı çalışanlar, kısmi emeklilik hükümlerinden yararlanabiliyor. Bu uygulamada sigorta başlangıç tarihine göre farklı prim ve sigortalılık süresi şartları aranıyor.
SSK kapsamında öne çıkan prim koşulları şöyle sıralanıyor:
| İlk sigorta başlangıcı | Prim şartı |
|---|---|
| 8 Eylül 1999 ve öncesi | 3.600 gün |
| 9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 | 4.500 gün ve 25 yıl sigortalılık |
| 1 Mayıs 2008 ve sonrası | Kademeli olarak 4.600-5.400 gün |
Bu prim koşullarının yanı sıra ilgili yaş şartının da tamamlanması gerekiyor.
Bağ-Kur kapsamında kısmi emeklilik şartları ise sigorta başlangıç tarihine göre farklılık gösteriyor. Özellikle 2008 sonrası sigortalılar için 5 bin 400 gün uygulaması bulunuyor.
Emeklilik Hesabı Yapmadan Önce SGK Kayıtlarını Kontrol Edin
Erken emeklilik imkânlarından yararlanmak isteyen çalışanların yalnızca prim gün sayılarını dikkate alması yeterli olmuyor. İlk sigorta giriş tarihi, 4A veya 4B kapsamındaki çalışma durumu, borçlanılabilecek süreler ve sağlık koşulları emeklilik hesabını doğrudan etkileyebiliyor.
Çalışanlar e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümlerini inceleyerek prim günlerini ve sigortalılık geçmişlerini kontrol edebiliyor. Kesin emeklilik şartlarının belirlenmesi için SGK'ya başvurulması önem taşıyor.
