Kıymetli hemşerilerim, sizlere yeniden gönülden bir merhaba diyorum. Bu hafta iş sağlığı ve güvenliği konusuna kaldığımız yerden devam edelim. Diğer kavramlara geçmeden önce iş güvenliği uzmanları için getirilen bir geçiş hükmüne değinmekte yarar var. Daha önceki yazımızda değindiğimiz üzere, iş güvenliği uzmanları, kendi bulundukları tehlike sınıfında yer alan işyerlerinde görev yapabilmektedirler. Yani işyeri çok tehlikeli sınıfta ise A grubu iş güvenliği uzmanı bulundurmak zorundadır. Ancak, 30 Ocak 2020 tarihine kadar, B ve C Grubu iş güvenliği uzmanları, mezun oldukları meslek dallarına uygun işlerin yapıldığı işyerlerinde üst tehlike sınıfında yer alsa da görev alabilecek ve ayrıca bir uzman istihdamı aranmayacaktır.
Bu kısa hatırlatmadan sonra bugünkü konularımıza geçecek olursak, iş sağlığı ve güvenliği kanununun mevzuatımıza getirip zorunlu tuttuğu en önemli kavramlardan bir tanesi risk değerlendirmesidir. Kanuna göre, işveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapılırken aşağıdaki hususlar dikkate alınacaktır:
a) Belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumu.
b) Kullanılacak iş ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimi.
c) İşyerinin tertip ve düzeni.
ç) Genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar ile kadın çalışanların durumu.
İşveren, yapacağı/yaptıracağı risk değerlendirmesi sonucu alınacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri ile kullanılması gereken koruyucu donanım veya ekipmanı belirleyecek, iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların bu ortamda maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlayacaktır. Amaç çalışanların maruz kalması muhtemel risklere karşı korunup tedbir alınması olduğundan, yapılacak olan risk değerlendirmesi de her işyerinde farklılık gösterecek, bir başka deyişle işyerine özgü olacaktır. Risk değerlendirmesi sonucunda işyerinde uygulanacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri, çalışma şekilleri ve üretim yöntemleri; çalışanların sağlık ve güvenlik yönünden korunma düzeyini yükseltecek ve işyerinin idari yapılanmasının her kademesinde uygulanabilir nitelikte olmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı  üzere risk değerlendirmesi, tek bir doğru metodu olan bir değerlendirme, bir kez yapılıp tamamlanan bir iş ya da mutlaka hizmet alınması gereken çok zor bir iş değildir. Yani kısaca bir kağıt parçası değil, işyerinde bir kurallar bütünü oluşturmaya yarayacak bir belgedir. Bu açıdan işverenlerimizin bir başka işyeri için hazırlanmış olan risk değerlendirmesini aynen kopyalayıp, kanuni zorunluluk yerine gelsin diye muhafaza etmesi değil, kendi işyeri için, kendisinin de dahil olduğu bir süreçte hazırlaması ve işçilerine de benimsetmesi daha faydalı olacaktır.
Yine kanunla getirilmiş yeni ve önemli hususlardan birisi acil durum eylem planı diyebileceğimiz, işverenlerin acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak üzere yapacağı acil durum planı, yangınla mücadele, ilkyardım ve tahliye çalışmalarıdır. Kanunla işverene;
a) Çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş  ekipmanı ile çevre şartlarını dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirerek, çalışanları ve çalışma çevresini etkilemesi mümkün ve muhtemel acil durumları belirleme ve bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alma,
b) Acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak üzere gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapma, acil durum planlarını hazırlama,
c) Acil durumlarla mücadele için işyerinin büyüklüğü  ve taşıdığı özel tehlikeler, yapılan işin niteliği, çalışan sayısı ile işyerinde bulunan diğer kişileri dikkate alarak; önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda uygun donanıma sahip ve bu konularda eğitimli yeterli sayıda kişiyi görevlendirme, araç ve gereçleri sağlayarak eğitim ve tatbikatları yaptırma ve ekiplerin her zaman hazır bulunmalarını sağlama,
ç) Özellikle ilk yardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele konularında, işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeleri yapma görevleri verilmiş bulunmaktadır.
Ayrıca ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlikenin meydana gelmesi durumunda işveren;
a) Çalışanların işi bırakarak derhal çalışma yerlerinden ayrılıp güvenli bir yere gidebilmeleri için, önceden gerekli düzenlemeleri yapar ve çalışanlara gerekli talimatları  verir.
b) Durumun devam etmesi hâlinde, zorunluluk olmadıkça, gerekli donanıma sahip ve özel olarak görevlendirilenler dışındaki çalışanlardan işlerine devam etmelerini isteyemez.
İşyerlerinde bu tür ciddi tehlike ve acil durumlarla karşılaşılması durumunda, kanun çalışanlara çalışmaktan kaçınma hakkını vermiştir. Gerçekten de kanunun 13. Maddesine göre; ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar kurula, kurulun bulunmadığı işyerlerinde ise işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilir. Kurul acilen toplanarak, işveren ise derhâl kararını verir ve durumu tutanakla tespit eder. Karar, çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir.
Kurul veya işverenin çalışanın talebi yönünde karar vermesi hâlinde çalışan, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Çalışanların çalışmaktan kaçındığı  dönemdeki ücreti ile kanunlardan ve iş sözleşmesinden doğan diğer hakları saklıdır.
Çalışanlar ciddi ve yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda birinci fıkradaki usule uymak zorunda olmaksızın işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek belirlenen güvenli yere gider. Çalışanların bu hareketlerinden dolayı hakları kısıtlanamaz.
Görüldüğü üzere işverenler, çalışanlarını  acil durumlara karşı koruma yükümlülüğü ile gerekli her türlü önlemi almak konusunda talimatlandırılmış, çalışanların ise bu tehlikeler ortadan kalkmadığı sürece çalışmaktan kaçınmasını öngörerek, çalışanın vücut bütünlüğü ve sağlığına verdiği önemi bir kez daha göstermiştir.
İş sağlığı ve güvenliği kanunu, işverenlere çeşitli yükümlülükler getirmekle birlikte, çalışanların da bu sürece katılımlarının sağlanması için çeşitli düzenlemeler yapmış bulunmaktadır. Bunlardan birisi çalışan temsilcisidir. Buna göre işveren; işyerinin değişik bölümlerindeki riskler ve çalışan sayılarını göz önünde bulundurarak dengeli dağılıma özen göstermek kaydıyla, çalışanlar arasında yapılacak seçim veya seçimle belirlenemediği durumda atama yoluyla, aşağıda belirtilen sayılarda çalışan temsilcisini görevlendirir:
a) İki ile elli arasında çalışanı bulunan işyerlerinde bir.
b) Ellibir ile yüz arasında çalışanı bulunan işyerlerinde iki.
c) Yüzbir ile beşyüz arasında çalışanı bulunan işyerlerinde üç.
ç) Beşyüzbir ile bin arasında çalışanı bulunan işyerlerinde dört.
d) Binbir ile ikibin arasında çalışanı bulunan işyerlerinde beş.
e) İkibinbir ve üzeri çalışanı bulunan işyerlerinde altı.
Birden fazla çalışan temsilcisinin bulunması  durumunda baş temsilci, çalışan temsilcileri arasında yapılacak seçimle belirlenir. Çalışan temsilcileri, tehlike kaynağının yok edilmesi veya tehlikeden kaynaklanan riskin azaltılması için, işverene öneride bulunma ve işverenden gerekli tedbirlerin alınmasını  isteme hakkına sahiptir.
Görevlerini yürütmeleri nedeniyle, çalışan temsilcileri ve destek elemanlarının hakları kısıtlanamaz ve görevlerini yerine getirebilmeleri için işveren tarafından gerekli imkânlar sağlanır. İşyerinde yetkili sendika bulunması hâlinde, işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar.
Kanunun bu hükmü ile getirdiği kavramın aynı zamanda demokratik katılım mekanizmaları için bir örnek teşkil ettiğini de söylemek mümkündür.
Değerli okuyucular, iş sağlığı ve güvenliği tüm çalışanları ilgilendiren ve çok yönlü  değerlendirilmesi gereken bir konu olduğundan bu yazımızda da tüm kavramlara değinmek mümkün olmadı.
Geçen hafta dediğimiz gibi, kanunun yaptırımlarının ağırlığı sebebi ile de yürürlük tarihlerinde yasa ile öteleme çalışmaları devam etmektedir. Bu sebeple bir sonraki hafta umarız daha net bir takvim vererek bu konu hakkındaki yazılarımıza şimdilik noktayı koyacağız. Sağlıcakla kalın … Selamlar …
[email protected]