Hz. Yusuf’un soyundan gelen Hz. Yuşa, Hz. Musa'nın sadık yardımcısı ve yeğeni olarak 40 yıllık Tîh Çölü sürgününün ardından İsrailoğullarını Kenan topraklarına ve Kudüs’ün fethine ulaştırmıştır. Kur'an-ı Kerim'de ismi doğrudan zikredilmese de Kehf ve Maide surelerindeki kıssalarda kritik rolleriyle yer almaktadır.
Hayatı, Eğitimi ve Fiziki Özellikleri
Hz. Yuşa, Hz. Yusuf’un soyundan gelmekte olup babası Nun, dedesi Efrayim ve büyük dedesi Hz. Yusuf’tur (Yuşa bin Nun bin Efrayim bin Yusuf). Mısır'da doğan Hz. Yuşa, Hz. Musa’nın ilim ve idare rahlesinde yetişmiş, onun en yakın yardımcısı ve sırdaşı olmuştur.
İslam alimleri ve tarihi kaynaklar Hz. Yuşa’nın fiziki hatlarını; orta boylu, geniş göğüslü, iri gözlü, buğday tenli ve yiğit bir zat olarak tasvir eder. Yüz güzelliği ve heybeti bakımından dedesi Hz. Yusuf’u andırdığı rivayet edilmektedir.
Kur'an-ı Kerim ve Hadislerdeki Yeri
Adı Kur'an-ı Kerim'de doğrudan ismiyle geçmemekle birlikte, tefsir kaynakları ve ayet anlatımları doğrultusunda iki ana ilahi olayda yer almaktadır:
-
Kehf Suresi (Genç Yardımcı / Fetâ): Hz. Musa’nın ilmi bir yolculukta Hz. Hızır ile buluşmak üzere "iki denizin birleştiği yere" çıktığı seyahatte yanındaki "genç yardımcısı" (fetâ) Hz. Yuşa’dır. Balığın denize kaçtığı unutkanlık hadisesinde Hz. Musa’ya refakat eden kişidir.
-
Maide Suresi (Korkusuz İki Adam): Hz. Musa ordusuna Kenan topraklarına girmeyi emrettiğinde, halkın korkup isyan ettiği anda Allah’tan korkan ve kavmini cesaretlendirmeye çalışan iki inançlı liderden birinin Hz. Yuşa (diğerinin Kaleb) olduğu kabul edilir.
Kutsal Toprakların Fethi ve Askeri Başarıları
Hz. Musa’nın Tîh Çölü'nde vefat etmesinin ardından Cenab-ı Hakk, Hz. Yuşa’yı peygamber olarak görevlendirmiş ve İsrailoğullarını kutsal topraklara (Arz-ı Mev'ûd) taşıma görevini ona vermiştir:
-
40 Yıllık Hazırlık Süreci: İsrailoğullarının çöldeki 40 yıllık sürgün hayatı boyunca Hz. Yuşa, inançlı, disiplinli ve savaşçı yeni bir nesil yetiştirmiştir.
-
Kudüs ve Kenan Seferleri: Ordusuyla harekete geçerek Eriha, Belka, İlya ve nihayetinde Kudüs şehirlerini fethetmiştir.
-
Tevrat Hükümleri: Fethedilen coğrafyaları kabileler arasında adaletle paylaştırmış, yaklaşık 27 yıl boyunca peygamberlik ve liderlik yürütmüştür.
Hz. Yuşa’nın Mucizeleri
Klasik tefsir, hadis ve tarih kitaplarında aktarılan en meşhur mucizeleri şunlardır:
-
Şeria (Ürdün) Nehrinin Yarılması: Kenan topraklarına geçiş esnasında taşkın olan Şeria Nehri, Hz. Yuşa’nın duasıyla ikiye ayrılmış ve ordu karşı kıyıya kuru yoldan geçmiştir.
-
Eriha Kalesi Surlarının Çökmesi: Kuşatması uzayan Eriha Kalesi’nin aşılması için yapılan dua neticesinde ilahi bir sarsıntıyla kentin surları kendiliğinden yıkılmıştır.
-
Güneşin Batışının Geciktirilmesi (En Meşhur Mucizesi): Kudüs fethi sırasında Cuma günü savaşın akşama kalması ve Cumartesi yasağının (Sebt günü) yaklaşması üzerine Hz. Yuşa, "Sen de memursun, ben de memurum. Ey Rabbim, güneşi batırma!" diye dua etmiş, fetih tamamlanana kadar güneş gökyüzünde sabit kalmıştır.
-
Görünmez Melek Desteği: Savaş meydanlarında ordusunun meleklerle desteklendiği ve kendisinin de meleklerle konuştuğu rivayet olunur.
Vefatı, Kabir İhtilafı ve İstanbul Beykoz Türbesi
Hz. Yuşa’nın 127 yaşında vefat ettiği rivayet edilir. Ölümünün ardından defnedildiği yer hakkında coğrafi görüş
ayrılıkları bulunmaktadır:
-
Tarihi ve Akademik Görüş: Tevrat ve klasik İslam tarihi metinleri, onun Filistin/Nablus (Gaza) civarında vefat edip oraya defnedildiğini yazar.
-
İstanbul Beykoz Yuşa Tepesi: İstanbul Beykoz'da denizden 200 metre yükseklikte yer alan Yuşa Tepesi, coğrafi mezar yerinden ziyade Yahya Efendi gibi velilerin manevi keşfi sonucu bir makam-türbe haline getirilmiştir. 18. yüzyılda Sadrazam Çelebizâde Mehmet Said Paşa tarafından yaptırılan ve 1863'te Sultan Abdülaziz döneminde onarılan türbedeki mezar uzunluğu (yaklaşık 17 metre), manevi hürmete binaen simgesel olarak uzun tutulmuştur.
