Haşdi Şabi Kimdir?
Türkçe adıyla Halk Seferberlik Güçleri Irak'ta faaliyet gösteren İran destekli paramiliter bir gruptur. Resmi ve yasal olarak Irak Silahlı Kuvvetleri'nin bir parçası olmasına ve doğrudan başbakana bağlı olmasına rağmen, Haşdi Şabi liderleri devlet kontrolünden bağımsız hareket etmekte ve gerçekte İran'ın dini lideri Ali Hamaney'e hesap vermektedir. Haşdi Şabi, neredeyse tamamı İran destekli olan ve açıkça Hamaney'e bağlılık yemini eden yaklaşık 67 Şii silahlı gruptan oluşuyor. Haşdi Şabi Genelkurmay Başkanı Abdulaziz Ebu Fedek, Haşdi Şabi'nin emirleri Hamaney'den aldığını açıkça beyan etmiştir. Haşdi Şabi Genel Başkanı Falih El-Feyyad, İran'ın talimatlarını Irak'ta uygulamak ve İran'ın milisler üzerindeki etkisini güçlendirmek için İran Devrim Muhafızları ile işbirliği yapıyor. Haşdi Şabi 2014 yılında kuruldu ve Irak İç Savaşı sırasında Irak ve Şam İslam Devleti'ne karşı neredeyse her büyük çatışmalarda yer aldı. Aralık 2016'da Irak Temsilciler Meclisi, Haşdi Şabi'nin yasal statüsünü tanımlayan ve tüm Haşdi Şabi gruplarını kapsayan resmi bir hükümet kurumu olan Halk Seferberlik Komisyonu'nu kuran bir yasayı kabul etti.
Haşdi Şabi'nin Şii fraksiyonuna mensup ana gruplarının birçoğunun kökeni, daha önce Irak'ta ABD ve Koalisyon güçlerine karşı isyanda ve Sünni Cihatçı ve Baasçı isyancılara karşı mezhep çatışmasında savaşan İran destekli Şii gruplar olan “Özel Gruplar”'a dayanıyor. Haşdi Şabi içindeki İran yanlısı örgütler arasında Bedir Örgütü, Asa'ib Ehl el-Hak, Kataib Hizbullah, Kataib el-İmam Ali, Saraya Horasan vb. gruplar bulunmaktadır. Irak'ın önceki başbakanlarından Haydar el-İbadi'nin “Halk Seferberliği savaşçılarının durumunu uyarlamak için düzenlemeler” yayınlayan o zamanki başkomutanı tarafından 2018'in başlarında tamamen yeniden düzenlendikten sonra yeni Irak Cumhuriyet Muhafızları olarak adlandırıldı.
Haşdi Şabi bünyesindeki gruplar, aralarında ABD, Birleşik Arap Emirlikleri ve Japonya'nın da bulunduğu bazı devletler tarafından terörist grup olarak tanımlanıyor ve mezhepsel şiddeti teşvik etmek, Iraklı Sünnilere yönelik etnik temizlik ve yerinden etme eylemleri gerçekleştirmek, adam kaçırma, zorla kaybetme, katliam, yargısız infaz ve Enbar, Selahaddin ve Diyala'daki köylerin yıkımı gibi savaş suçları işlemek ve özünde soykırım olarak tanımlanan Sünni karşıtı saldırılar yürütmekle suçlanıyor. 2019-2021 Irak protestoları sırasında İran yanlısı gruplar, çok sayıda protestocu ve aktivistin öldürülmesi ve yaralanmasından sorumlu olmakla suçlandı. İran yanlısı Haşdi Şabi grupları da Sistani ve Sadr yanlısı Haşdi Şabi gruplarına karşı savaştı ve artan rekabetleri 2022'de şiddetli çatışmalara dönüştü. İran destekli Haşdi Şabi grupları 2020'den bu yana Irak İslami Direnişi adı altında Amerikan güçlerine ve bölgedeki müttefiklerine karşı saldırılar düzenledi.
Ne Anlama Geliyor?
Arapça’da “Haşd” sözcüğü topluluk, grup ve cemiyet anlamına, “Şa'b” sözcüğü ise, günümüz Arapçası'nda kendine özgü katılımıyla, "halktan bir grup" anlamına gelmektedir. Bu terim, günümüzde "Irak gönüllü halk güçleri" için kullanılmaktadır.
Haşd-i Şabi’nin Oluşumu
Haşd-i Şabi’nin temelleri, üç aşamada atıldı:
Irak Başbakanının Talimatı
Dönemin başbakanı Nuri el-Maliki, aynı zamanda Irak Silahlı Kuvvetler komutanı görevini de üstlenmekteydi. IŞİD’in Bağdat’a yönelik saldırısına ve IŞİD tehlikesine karşı koyması için, Irak’ta gönüllü halk güçlerinin kurulması talimatını verdi. Başbakan tarafından verilen bu talimatın ardından, başta askeri tecrübe ve deneyime sahip kişiler olmak üzere, halk güçlerince Haşd-i Şabi’nin temelleri atıldı ve IŞİD’e karşı savaşmaları için, savaş meydanına indiler.
Ayetullah Sistani’nin Fetvası
Haşd-i Şabi faaliyetlerine başladıktan üç ay sonra, Iraklı dini merci Ayetullah Sistani, cihadın "farz-ı kifai" olduğuna dair fetva vererek, savaşabilecek gücü olan herkesi davet etti ve Irak ordusunun yanında IŞİD’e karşı mücadele etmesini istedi. Bu fetva, bir yandan halkın Haşd-i Şabi’ye katılması konusunda teşvikte önemli bir rol oynamış ve öte yandan ona meşruiyet kazandırmıştır.[6]
Yasal Meşruiyeti
2015 yılında bakanlar kurulu toplantısında alınan kararla Haşd-i Şabi, başbakana bağlı resmi bir kuruluş olarak kabul edildi. Haşd-i Şabi, Irak Silahlı Kuvvetlerinin bir parçası sayılarak, "Irak Silahlı Kuvvetler Komutanlığına bağlı resmi bir örgüt" unvanı ile meşru, devlet ve parlamento çatısı altında faaliyetlerde bulunmaktadır. Bu doğrultuda Irak devleti, bakanlıklara ve devlet kuruluşlarına, Haşd-i Şabi ile güçlü etkileşim ve teamülde bulunmaları için gerekli genelgeleri yayınlamıştır.
Haşd-i Şabi’nin Yapısı
Haşd-i Şabi’nin sayısı hakkında 100 binden 2,5 milyona kadar olmak üzere farklı rakamlar zikredilmiştir. Sünni, Şia ve Hristiyanlar gibi tüm dini gruplardan ve yine Arap, Kürt ve Türkmen olmak üzere, tüm etnik kökenden gruplar Haşd-i Şabi içinde bulunmaktadır.
Haşd-i Şabi’yi teşkil eden güçler iki kısımdır:
Silahlı güçler olarak bilinen örgütler
Müçtehitlerin fetvası ile orduya yardım etmek için gelen gençler.
Silahlı gruplardan bazıları şunlardır
· Bedir Örgütü
· Ketaib-i Hizbullah
· Kuvvat-ı Şehit Sadr
· Nüceba Hareketi
· Seraya es-Selam
· Seraya el-Cihad
· Liva-i Ali Ekber
· Seraya el-Atebat
· Ketaib-i Seyyid-i Şüheda
· Ketaib-i et-Teyyar er-Risali
· Seraya el-Horasani
· Seraya Aşura
· Kuvvat-ı Vadeallah
· Fırka-i el-Abbas el-Kitaliye.
Komuta Kademesi
· Falih Feyyaz: Haşd-i Şabi komutanı (aynı zamanda Irak Ulusal Güvenlik Danışmanı)
· Ebu Mehdi Mühendis: Komutan yardımcısı
· Hadi Amiri: Bedir örgütü genel sekreteri
· Kays Hazali: Asaib-i Ehli Hak
· Ebu Casim Nasiri: Kuvvat-ı Şehid Sadr genel sekreteri
· Ekrem Ka’bi: Nüceba İslami Direniş Hareketi genel sekreteri
· Ahmed Esedi: Haşd-i Şabi’nin resmi sözcüsü.
