KAAN savaş uçağında kullanılacak motorların tedarik sürecinde şu an için herhangi bir risk bulunmadığını belirten Oktay, F-35 ve S-400 meselesinde ise 3 Ocak 2027 tarihine kadar hızlı bir çözümün teknik açıdan mümkün olduğunu söyledi.

TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, Kanal 7 Genel Yayın Yönetmeni ve Haber7 yazarı Mehmet Acet'in sunduğu Başkent Kulisi programına konuk oldu. Programda küresel siyasette yaşanan gelişmelerden Türkiye'nin bölgesel güvenlik politikalarına, ABD Kongresi'ndeki değişimlerden savunma sanayii projelerine ve Avrupa Birliği ile yürütülen vize görüşmelerine kadar birçok konu ele alındı.

Oktay, özellikle ABD'de 3 Ocak 2027 tarihinde göreve başlayacak yeni Kongre'nin Türkiye-ABD ilişkileri üzerindeki olası etkilerine dikkat çekerek, F-35 ve S-400 başlığında mevcut siyasi takvimin önemli bir fırsat oluşturabileceğini ifade etti.

Küresel güç dengelerinde yeni dönem

Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in gerçekleştirdiği üçlü toplantıyı değerlendiren Oktay, zirvenin uluslararası kamuoyunda yeni bir güç paylaşımı tartışmasını beraberinde getirdiğini söyledi.

Dünyanın önde gelen güçlerinin bir araya gelmesinin doğal olarak nüfuz alanlarının paylaşılması tartışmalarını gündeme getirdiğini belirten Oktay, bazı uluslararası medya kuruluşlarının toplantıyı büyük güçlerin yeni bir paylaşım arayışı olarak değerlendirdiğini hatırlattı.

Söz konusu buluşmanın 1945 yılında gerçekleştirilen Yalta Konferansı ile karşılaştırılmasına da değinen Oktay, bu benzetmelerin zaman zaman abartılı olsa da küresel gelişmeler açısından anlaşılabilir olduğunu ifade etti.

1980'lerin sonlarında ABD Başkanı Ronald Reagan ile Sovyetler Birliği lideri Mihail Gorbaçov arasında gerçekleştirilen görüşmeleri hatırlatan Oktay, o dönemde yeni bir dünya düzeninin şekillenmesine yönelik daha sıcak ve doğrudan temasların bulunduğunu söyledi. O yıllarda doktora eğitimi için ABD'de bulunduğunu belirten Oktay, iki liderin görüşmelerinin ardından Glasnost sürecinin, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ve Berlin Duvarı'nın yıkılmasının yaşandığını anlattı.

Fuat Oktay (3)

"Bu resim yeniden bir paylaşımın ifadesi"

Oktay, Şıncın'da gerçekleştirilen üçlü zirvenin görüntülerini Yalta Konferansı'nda çekilen tarihi fotoğrafla karşılaştırdı. Yalta'da ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill'in samimi bir görüntü verdiğini, Sovyet lideri Stalin'in ise daha mesafeli durduğunu belirten Oktay, son zirvede de benzer bir görüntünün ortaya çıktığını ifade etti.

Tek kutuplu dünya düzeninden çok kutuplu yapıya geçildiğini, ancak yeni dönemde yeniden güç bloklarının oluştuğunu kaydeden Oktay, Türkiye'nin uzun yıllardır daha adil ve kapsayıcı bir küresel sistem çağrısı yaptığını vurguladı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın sık sık dile getirdiği "Dünya beşten büyüktür" söylemini hatırlatan Oktay, yeni dünya düzeninin birkaç büyük ülkenin kendi çıkarları doğrultusunda oluşturduğu bir paylaşım sistemi olmaması gerektiğini belirtti.

Oktay, "Bizim bahsettiğimiz daha adaletli, çifte standardı olmayan bir düzen arayışıdır. Halbuki bu resim öyle bir arayışın değil, yeniden bir paylaşımın ifadesi." değerlendirmesinde bulundu.

Ekonomik güçten çok nükleer caydırıcılık öne çıkıyor

APEC Zirvesi'nin ekonomik boyutuna da değinen Oktay, küresel ekonominin yaklaşık 128 trilyon dolarlık büyüklüğe ulaştığını söyledi. ABD ve Çin'in toplam ekonomik büyüklüğünün yaklaşık 55 trilyon dolara yaklaştığını belirten Oktay, Rusya'nın ekonomik büyüklüğünün ise 2,5 ila 2,7 trilyon dolar seviyesinde bulunduğunu aktardı.

Üç ülkeyi küresel ölçekte farklı kılan temel unsurun ekonomik büyüklükten ziyade nükleer güçleri ve caydırıcılık kapasiteleri olduğunu ifade eden Oktay, nükleer silahların uluslararası güvenlik açısından önemli bir tehdit oluşturduğunu kaydetti.

Yeni START anlaşması kapsamında nükleer başlıkların, füze fırlatma sistemlerinin ve ağır bombardıman uçaklarının sınırlandırılmasına yönelik hedefleri de değerlendiren Oktay, ABD, Rusya ve Çin'in mevcut nükleer kapasitesine ilişkin rakamları paylaştı.

ABD'nin yaklaşık 3 bin 700, Rusya'nın 4 bin 400, Çin'in ise 620 nükleer başlığa sahip olduğunu belirten Oktay, Çin'in mevcut seviyeler arasındaki farkı gerekçe göstererek müzakerelerde farklı bir yaklaşım sergilediğini söyledi.

Rusya'nın yeni güç denklemindeki yeri tartışmalı

Şıncın'daki üçlü görüşmelerden Yalta benzeri yeni bir dünya düzeni çıkmasının oldukça zor olduğunu dile getiren Oktay, Rusya'nın gelecekte bu denklemdeki konumunu koruyup koruyamayacağının belirsiz olduğunu ifade etti.

Rusya-Ukrayna savaşının yaklaşık beş yıla yaklaşan sürecinde kesin bir sonuca ulaşılamamasının ve Rusya'nın yaşadığı ekonomik sıkıntıların ülkenin uluslararası konumunu etkilediğini belirten Oktay, buna karşın Rusya'nın nükleer kapasitesinin önemli bir güç unsuru olmaya devam ettiğini kaydetti.

Avrupa'nın üçlü zirveye yönelik tepkisini de değerlendiren Oktay, Avrupa ülkelerinin kendilerinin bulunmadığı bir masada yeni dünya düzeninin kurulmasına karşı çıkmalarını eleştirdi. Avrupa'nın geçmişte dünya düzenini kendi çıkarları doğrultusunda şekillendirdiğini belirten Oktay, bugün benzer bir dışlanma ihtimalinden rahatsızlık duyduğunu söyledi.

Yeni dünya düzeninde Türkiye'nin beklentisi

Mevcut küresel sistemin çöktüğünü ve yeni bir düzen arayışının kaçınılmaz hale geldiğini belirten Oktay, kurulacak sistemin yalnızca süper güçlerin çıkarlarına hizmet etmemesi gerektiğini vurguladı.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki beş ülkenin kararlarına bağlı olmayan, veto hakkının ve çifte standardın bulunmadığı, güçlüden yana değil haklıdan yana bir sistemin oluşturulması gerektiğini ifade eden Oktay, Afrika ve Orta Doğu gibi geniş coğrafyaların dışında bırakıldığı bir yapılanmanın kalıcı olamayacağını dile getirdi.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın amacı

Programda Türkiye'nin bölgesel güvenlik politikalarına da geniş yer veren Oktay, dünyanın artık iki veya üç kutuplu bir yapıdan çıkarak çok merkezli bir sisteme doğru ilerlediğini söyledi.

Türkiye'nin uzun süredir bölgesel sahiplenme ilkesini savunduğunu belirten Oktay, sorunların bölge ülkeleri tarafından çözülmesi gerektiğini ifade etti. Dışarıdan yapılan müdahalelerin çoğu zaman sorunları çözmek yerine daha büyük krizlere yol açtığını kaydeden Oktay, özellikle Orta Doğu'daki güvenlik sorunlarına dikkat çekti.

Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye arasında hayata geçirilen Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın da bu yaklaşımın bir sonucu olduğunu belirten Oktay, anlaşmanın temel amacının bölge ülkeleri arasında güvene dayalı bir iş birliği oluşturmak olduğunu söyledi.

Oktay, anlaşmanın taraf ülkelerin birbirlerinin çıkarlarına yönelik saldırılardan kaçınmasını ve taraflardan birine yönelik olası saldırılarda ortak hareket edilmesini öngören savunma odaklı bir yapı olduğunu anlattı.

Türkiye'nin Katar ile de ikili savunma anlaşması imzaladığını hatırlatan Oktay, bu anlaşmayla mevcut askeri iş birliğinin daha sistematik hale geldiğini belirtti. Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın farklı ülkelerin katılımına açık olduğunu kaydeden Oktay, girişimin herhangi bir ülkeye karşı değil, bölgesel güvenliği güçlendirmeye yönelik olduğunu ifade etti.

Fuat Oktay (2)

"Asker gönderme en son aşamadır"

Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın TBMM'deki görüşmeleri sırasında gündeme gelen eleştirilere de yanıt veren Oktay, anlaşmanın Türkiye'nin Yemen'e asker göndermesi anlamına gelmediğini söyledi.

Kendi aile geçmişinden örnek veren Oktay, Yemen'de yakınını kaybetmiş bir ailenin mensubu olduğunu belirterek, anlaşmanın içeriğinin yanlış yorumlanmaması gerektiğini dile getirdi.

Anlaşmanın NATO'nun 5'inci maddesine benzer şekilde karşılıklı değerlendirme ve mutabakat süreçlerini içerdiğini aktaran Oktay, iş birliğinin istihbarat, eğitim, stratejik destek, ortak tatbikatlar, savunma sanayii ve silah-mühimmat desteği gibi alanları kapsadığını söyledi.

Asker gönderilmesinin ise ancak tarafların ortak mutabakatıyla gündeme gelebilecek en son aşama olduğunu vurguladı.

NATO'nun güney kanadında güvenlik arayışı

Dünyada ekonomik gelişmelerden önce güvenlik konusunun öncelik kazandığını belirten Oktay, Orta Doğu'daki çatışmaların, Rusya-Ukrayna savaşının ve Pasifik bölgesindeki gerilimlerin ülkeleri yeni güvenlik iş birliklerine yönelttiğini ifade etti.

İsrail'in Filistin, Suriye, Lübnan, Irak ve İran'a yönelik politikalarının bölgesel istikrarsızlığı artırdığını söyleyen Oktay, Körfez ülkeleri başta olmak üzere birçok ülkenin güvenlik arayışını hızlandırdığını kaydetti.

Mekke Ortak Savunma İttifakı'nın NATO'ya alternatif olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Oktay, Türkiye'nin NATO'nun güney kanadında yer aldığını hatırlattı.

Türkiye'nin çevresindeki coğrafyada güvenlik sağlanmadan NATO topraklarının güvenliğinin tam anlamıyla mümkün olmayacağını belirten Oktay, bölgesel savunma iş birliklerinin NATO'nun güvenlik mimarisini tamamlayıcı nitelik taşıdığını ifade etti.

ABD Kongresi'nde 3 Ocak sonrası yeni dönem

ABD'de gerçekleştirilen seçimlerin ardından Başkan Donald Trump'ın Senato ve Temsilciler Meclisi'ndeki çoğunluğu kaybettiğini belirten Oktay, Demokratların 3 Ocak 2027 tarihinde Kongre'de çoğunluğu devralmasının ABD'nin iç ve dış politikasında önemli değişikliklere yol açabileceğini söyledi.

Trump'ın Kongre desteğini kaybetmesiyle siyasi hareket alanının daralacağını ifade eden Oktay, yeni dönemde bütçe, yasa çıkarma, ticaret politikaları ve askeri operasyonlar konusunda daha fazla engelle karşılaşabileceğini dile getirdi.

Oktay, Trump'ın önünde iki farklı seçenek bulunduğunu belirterek, bunlardan ilkinin Kongre ile uzlaşarak daha kontrollü bir politika izlemek, diğerinin ise dış politikada daha sert bir çizgiye yönelmek olduğunu söyledi.

Ancak Kongre desteği ve bütçe onayı olmadan Trump'ın istediği ölçüde hareket edemeyeceğini kaydeden Oktay, yeni siyasi tablonun Türkiye-ABD ilişkilerine de yansımalarının olacağını ifade etti.

ABD'de azil tartışmaları gündemde

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth hakkında hazırlanan azil teklifini de değerlendiren Oktay, 3 Ocak sonrasında Kongre'deki siyasi gerilimin daha da artabileceğini belirtti.

Demokratların Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğu elde etmesiyle azil sürecini başlatabileceklerini ancak Senato'da suçlu bulunma kararı için 67 oya ihtiyaç duyulduğunu hatırlatan Oktay, bu sayıya ulaşmanın kolay olmadığını söyledi.

Cumhuriyetçilerin de sürece destek vermesi halinde azil ihtimalinin güçlenebileceğini belirten Oktay, şu aşamada bunun zor görünmesine rağmen tamamen imkânsız olmadığını kaydetti.

"KAAN motorları için şu an bir risk gözükmüyor"

Türkiye'nin milli muharip uçağı KAAN için ABD'den tedarik edilmesi planlanan F110 motorlarına ilişkin süreci değerlendiren Oktay, yaklaşık 700 milyon dolarlık motor tedarikinin CAATSA yaptırımlarına veya ABD'nin savunma bütçesi yasası NDAA'daki düzenlemelere takılmadığını söyledi.

Yozgat İl Başkanı Erbek: "MKE yatırımının takipçisi olacağız"
Yozgat İl Başkanı Erbek: "MKE yatırımının takipçisi olacağız"
İçeriği Görüntüle

Motor tedariki konusunda Kongre onayının alındığını ve ilgili bakanlıklar arasındaki görüşmelerin devam ettiğini belirten Oktay, mevcut aşamada KAAN motorları açısından bir risk bulunmadığını ifade etti.

Yeni Kongre'nin ilerleyen süreçte ilave motor taleplerine yönelik bazı kısıtlamalar getirebileceği ihtimalini de değerlendiren Oktay, böyle bir durumun Türkiye'nin yerli motor çalışmalarını hızlandırabileceğini dile getirdi.

Oktay, "Takoz olabilirler mi, bu her zaman mümkündür ama şu anda KAAN motorları için bir risk gözükmüyor, olmamasını da arzu ederiz. Bu tür engeller aslında Türkiye'yi teşvik eder. 2029'da, 2030'da devreye alacağımız yerli motoru çok daha erken almamızı sağlar." ifadelerini kullandı.

F-35 ve S-400 konusunda 3 Ocak fırsatı

Türkiye'nin F-35 programına yeniden dahil olması ve uçakların tedarik edilmesi konusunun KAAN motorlarına kıyasla daha zor bir süreç olduğunu belirten Oktay, ABD'nin NDAA yasasında Türkiye topraklarında S-400 sistemlerinin bulunmaması şartının yer aldığını hatırlattı.

Bu konuda Kongre'ye bildirim yapılması ve yeniden oylama sürecinin işletilmesi gerektiğini ifade eden Oktay, 3 Ocak 2027 tarihinde göreve başlayacak yeni Kongre'nin Demokratların kontrolünde olmasının süreci zorlaştırabileceğini söyledi.

Türkiye, ABD ve Rusya arasında S-400 meselesine ilişkin yürütülen görüşmelerde önemli mesafe alındığını belirten Oktay, S-400 sistemlerinin başka bir ülkeye verilmesi gibi bir seçeneğin söz konusu olmadığını kaydetti.

Oktay, 3 Ocak tarihine kadar çözüm bulunması ihtimaline ilişkin değerlendirmesinde, ABD Başkanı Donald Trump ve yönetiminin konuya yaklaşımının belirleyici olacağını söyledi.

"3 Ocak'a kadar çok daha farklı bir çözüm hızlı bir şekilde çıkabilir. Teknik olarak mümkün bu." diyen Oktay, Trump'ın yoğun gündemi nedeniyle konunun öncelikli başlıklar arasında yer alıp almayacağı konusunda ise bazı soru işaretleri bulunduğunu ifade etti.

Türkiye-ABD ilişkilerinde parlamenter diplomasi vurgusu

Türkiye ile ABD arasındaki devlet başkanları ve hükümetler düzeyindeki ilişkilerde önemli bir sorun beklemediğini belirten Oktay, asıl dikkat edilmesi gereken alanın Kongre ile ilişkiler olduğunu söyledi.

TBMM Dışişleri Komisyonu olarak hem mevcut hem de yeni dönemde görev alacak ABD Dışişleri Komisyonu yetkilileriyle temas halinde olduklarını aktaran Oktay, parlamenter diplomasinin daha etkin kullanılması gerektiğini vurguladı.

ABD'den Türkiye'ye gelen milletvekillerinin bakanlarla kolaylıkla görüşebildiğini ancak Türk milletvekillerinin ABD ziyaretlerinde aynı imkâna sahip olmadığını belirten Oktay, karşılıklı ilişkilerde mütekabiliyet ilkesinin uygulanmasının önemine dikkat çekti.

İsrail politikalarına ABD Kongresi'nden tepki

Suriye'deki gelişmeler ve İsrail'in bölgesel politikaları hakkında da konuşan Oktay, Terörsüz Türkiye sürecinin Türkiye'nin uluslararası ilişkilerdeki konumunu güçlendirdiğini ifade etti.

İsrail'in Suriye'nin güneyinde oluşturmak istediği etki alanına ve bölgedeki gelişmelere değinen Oktay, SDG'nin kendisini feshetme kararının İsrail açısından beklentileri boşa çıkardığını söyledi.

İsrail'in bölgedeki politikalarının çatışma ve savaş üzerinden şekillendiğini savunan Oktay, Türkiye'nin gelişmeleri yakından takip etmesi ve bölgesel güvenlik konusunda çalışmalarını sürdürmesi gerektiğini belirtti.

ABD Kongresi'ne gerçekleştirdikleri ziyaretlerde de dikkat çekici değişiklikler gözlemlediklerini anlatan Oktay, daha önce birçok senatör ve Temsilciler Meclisi üyesinin kapısında İsrail bayrağı bulunduğunu, son ziyaretlerinde ise bu görüntünün büyük ölçüde ortadan kalktığını söyledi.

Gazze ve Batı Şeria'da yaşananların Amerikan kamuoyunda İsrail'e yönelik tepkileri artırdığını belirten Oktay, Trump'ın "Amerika Öncelikli" olarak tanımladığı MAGA politikasının da İran savaşı sonrasında sorgulanmaya başladığını ifade etti.

Schengen vizesinde kalan 6 madde Meclis'e geliyor

Avrupa Birliği ile ilişkiler ve Schengen vizesi sorununa da değinen Oktay, son bir yıldır parlamenter diplomasi kapsamında Avrupa ülkeleriyle yoğun temas yürüttüklerini söyledi.

Schengen vizesindeki randevu ve başvuru sorunlarının öğrencilerden iş insanlarına, vatandaşlardan turistlere kadar geniş bir kesimi etkilediğini belirten Oktay, Avrupa ülkeleriyle ikili ilişkilerin olumlu olmasına rağmen AB'nin kurumsal düzeyindeki görüşmelerde farklı bir tutumla karşılaşıldığını dile getirdi.

2013 yılında imzalanan Vize Serbestisi Diyaloğu Anlaşması kapsamında belirlenen 72 kriterin 66'sının karşılandığını hatırlatan Oktay, geriye kalan 6 maddenin tamamlanması için çalışmaların sürdüğünü bildirdi.

Kalan maddeler arasında terörle mücadele mevzuatının AB standartlarıyla uyumlaştırılması, kişisel verilerin korunması, geri kabul anlaşmasının uygulanması, adli iş birliği ve yolsuzlukla mücadeleye ilişkin düzenlemelerin bulunduğunu aktaran Oktay, özellikle terörle mücadele konusunun Türkiye'nin içinde bulunduğu güvenlik koşulları nedeniyle geçmişte hassasiyet taşıdığını söyledi.

Terörsüz Türkiye süreciyle birlikte bu başlığın yeniden ele alınabilecek bir noktaya geldiğini ifade eden Oktay, kalan 6 maddeye ilişkin uyumlaştırma çalışmalarının yakın zamanda TBMM gündemine taşınacağını belirtti.

Sürecin tamamlanması için Avrupa Konseyi, Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi aşamalarının bulunduğunu kaydeden Oktay, düzenlemelerin onaylanmasının ardından Schengen vizesi önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik adımların atılabileceğini söyledi.

"Kızılelma Türkiye'nin ana gündemi olmalıydı"

Savunma sanayiinde yaşanan gelişmelerin Türkiye'nin dış politikadaki bağımsızlığını güçlendirdiğini belirten Oktay, Türkiye'nin yerli ve milli projeler sayesinde geçmişte karşılaştığı ambargoları aşmaya başladığını ifade etti.

Kanada'nın geçmişte Türkiye'ye kamera tedariki konusunda sorun çıkardığını, bugün ise savunma sanayii dahil stratejik ortaklık anlaşmaları yapmak üzere Türkiye ile temaslarını geliştirdiğini hatırlatan Oktay, Kızılelma projesindeki gelişmelerin de bu açıdan önemli olduğunu söyledi.

Üç Kızılelma'nın Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girmesini değerlendiren Oktay, insansız jet teknolojisinde Türkiye'nin önemli bir aşamaya ulaştığını vurguladı.

Kızılelma'nın havadan havaya mücadele kabiliyetiyle dikkat çektiğini belirten Oktay, bu gelişmenin yalnızca savunma sanayii açısından değil, Türkiye'nin teknoloji ve mühendislik kapasitesinin tanıtılması bakımından da büyük önem taşıdığını ifade etti.

Oktay, Kızılelma'nın kamuoyunda daha geniş şekilde gündeme gelmesi gerektiğini belirterek, projede görev alan mühendislerin emeklerinin ve başarılarının daha fazla takdir edilmesinin önemine dikkat çekti.

Yerli motor üretimi için TEI'ye çağrı

Savunma sanayii projelerinin önündeki en önemli konulardan birinin yerli motor üretiminin tamamlanması olduğunu dile getiren Oktay, TUSAŞ Motor Sanayii AŞ'ye (TEI) çağrıda bulundu.

Türkiye'nin yerli motor çalışmalarını hızlandırması gerektiğini belirten Oktay, motorların geliştirilmesiyle birlikte savunma sanayii alanında yabancı ülkelere bağımlılığın azalacağını ve uluslararası iş birliklerinin daha güçlü şekilde yürütülebileceğini söyledi.

Oktay, TEI'ye yönelik mesajında yerli motorların bir an önce tamamlanmasının önemini vurgulayarak, Türkiye'nin KAAN ve Kızılelma projeleriyle savunma sanayiinde uluslararası alandaki ilgiyi artırdığını ifade etti.

Türkiye'nin savunma sanayiindeki ilerlemesinin önümüzdeki dönemde yeni iş birliklerinin önünü açacağını belirten Oktay, yerli motorların devreye girmesiyle birlikte dışarıdan gelen siyasi ve teknik engellerin etkisinin de azalacağını kaydetti.

Kaynak: Haber Merkezi