Senarist, romancı, oyun yazarı, entelektüel ve öğretmen kimliğiyle tanınan Türkali, aynı zamanda siyasi kimliği ve düşünsel mücadelesiyle de kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.
Nereli ve Eğitim Hayatı
1919 yılında Samsun’da dünyaya gelen Türkali’nin soyadı, 1950 yılında mahkeme kararıyla “Demirkan”dan “Pirhasan”a çevrildi. Ortaöğrenimini Samsun’da tamamladıktan sonra 1942 yılında İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı (Türkoloji) Bölümü’nden mezun oldu.
Mezuniyetinin ardından Kuleli Askeri Lisesi ve Harp Okulu’nda edebiyat öğretmenliği yaptı. Bir dönem Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde görev aldı; ancak siyasi görüşleri nedeniyle ordudan uzaklaştırıldı.
Siyasi Mücadele ve Cezaevi Yılları
Türkiye Komünist Partisi ile ilişkisi ve hükümet karşıtı faaliyetleri gerekçesiyle askeri mahkeme tarafından yargılandı ve dokuz yıl hapis cezasına çarptırıldı. Yedi yıl cezaevinde kaldıktan sonra 1958’de tahliye edildi.
Hayatı boyunca siyasi görüşleri nedeniyle 50’den fazla kez gözaltına alındı. 1980 darbesi sonrasında da çeşitli soruşturmalarla karşı karşıya kaldı. 1989-1999 yılları arasında bir süre Londra’da yaşadı.
Gazetecilik de yapan Türkali, bir dönem Cumhuriyet gazetesinde görev aldı. Ancak gazete yönetimini eleştiren bir romanı nedeniyle işine son verildi.
Edebi ve Sinematografik Kariyeri
Vedat Türkali, 1958’den itibaren kırktan fazla senaryo, dört tiyatro oyunu ve sekiz roman kaleme aldı. Eserlerinde Türkiye’nin yakın siyasi tarihi, toplumsal çatışmalar, azınlık meseleleri, Ermeni-Türk ilişkileri, Kürt sorunu ve sosyal adalet temaları öne çıktı. Ermeni meselesini roman düzleminde ele alan ilk yazarlardan biri olarak kabul edilir.
En önemli romanları arasında Bir Gün Tek Başına ve Mavi Karanlık yer alır. Özellikle 1974’te yayımlanan Bir Gün Tek Başına, 1960 askeri darbesi sürecini konu almasıyla modern Türk edebiyatının temel eserleri arasında gösterilmektedir.
Sinema alanında da önemli bir iz bırakan Türkali, senaryosunu yazdığı Karanlıkta Uyananlar filmiyle 2. Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Senaryo Ödülü’nü kazandı. Ayrıca üç film yönetti ve Türk sinemasının toplumsal gerçekçi damarına önemli katkılarda bulundu. Kariyerine Atıf Yılmaz’ın yönettiği Dolandırıcılar Şahı filmiyle senarist olarak adım attı.
Onun eserlerinden uyarlanan yapımlar arasında Fatmagül’ün Suçu Ne? da bulunuyor. Dizi, yayımlandığı dönemde sansür tartışmalarına konu olmuştu.
Ailesi ve Özel Hayatı
1942 yılında Merih Pirhasan ile evlenen Türkali’nin bu evlilikten Barış Pirhasan ve Deniz Türkali adında iki çocuğu dünyaya geldi. İtalyan-Türk şarkıcı Zeynep Casalini ise torunudur.
“Vedat Türkali Yılı”
2004 yılı, yazarlar, sanatçılar ve insan hakları savunucuları tarafından “Vedat Türkali Yılı” ilan edilerek sanat yaşamına ve düşünsel mücadelesine dikkat çekildi.
29 Ağustos 2016’da hayatını kaybeden Vedat Türkali, hem edebi üretimi hem de politik duruşuyla Türkiye’nin en tartışmalı ve en etkili yazarları arasında anılmaya devam ediyor.
