Yozgat Gençlik ve Spor İl Müdürü ve Türkiye Geleneksel Güreşler Federasyonu Başkanvekili Şahin Hopur, Türklerin geleneksel sporları arasında önemli yere sahip güreş türlerini anlattı.
Hopur, insanlık tarihinin yakın zamanda bilinen en eski geleneksel güreşlerinden biri olan yağlı güreşin 662 yıldır Edirne’de “Kırkpınar Yağlı Pehlivan Güreşleri” adı altında sürdürüldüğünü belirtti.
Yağlı güreşin Türk kültürünün simgelerinden biri haline geldiğini ifade eden Hopur, bu sporun 2010 yılında UNESCO’nun “Somut Olmayan Kültürel Miras” listesine girdiğini kaydetti.
Yağlı Güreş Büyük Güç ve Ustalık Gerektiriyor
Hopur, yağlı güreşin geleneksel bir Türk sporu olduğunu belirterek, güreşçilerin vücutlarına yağ sürerek müsabaka yaptıkları için bu adla anıldığını söyledi.
Müsabakaların “Er Meydanı” olarak adlandırılan alanlarda gerçekleştirildiğini aktaran Hopur, güreşçilerin vücutlarının yağlı olması nedeniyle rakiplerini tutmalarının zorlaştığını, bu nedenle yağlı güreşin büyük güç ve ustalık gerektirdiğini ifade etti.
Güreşçilerin toplu halde peşrev yaptıktan sonra er meydanına dağıldığını belirten Hopur, çiftlerin tokalaşmasıyla güreşin başladığını kaydetti.
Müsabakalarda güreşçilerin rakibinin sırtını yere getirmeye veya açık düşürmeye çalıştığını anlatan Hopur, sırtı yere gelen ya da açık düşen sporcunun yenilmiş sayıldığını belirtti.
Başpehlivanlıkta 40 Dakika
Hopur, yağlı güreşte başpehlivanlık boyundaki müsabakaların 40 dakika, diğer boylardaki müsabakaların ise 30 dakika sürdüğünü belirtti.
Bu süre içerisinde yeniş olmaması halinde süresiz altın puan uygulamasına geçildiğini ifade eden Hopur, altın puanı alan sporcunun galip ilan edildiğini söyledi.
Güreşçilerden birinin rakibini kucaklayarak ayaklarını yerden kesmesi ve en az 3 adım yürümesi halinde de rakibini yenmiş sayıldığını aktaran Hopur, bu galibiyet şeklinin “Tartarak Yenmek” olarak adlandırıldığını kaydetti.
Yağlı Güreş Farklı Bölgelerde Yapılıyor
Yağlı pehlivan güreşlerinin çoğunlukla Akdeniz, Ege, Marmara ve Karadeniz bölgeleri ile yer yer İç Anadolu’da gerçekleştirildiğini belirten Hopur, son yıllarda Yunanistan, Bulgaristan ve Balkan ülkeleri ile Almanya’da da organizasyonlar düzenlendiğini ifade etti.
Peşrev Güreşin Önemli Ritüellerinden
Hopur, güreş terminolojisinde “peşrev”in, pehlivanların güreş öncesinde maneviyatlarını yükseltmek ve seyircilerin ilgisini çekmek amacıyla yaptıkları ısınma ve kültür-fizik hareketleri olduğunu belirtti.
Pehlivanın peşrev sırasında kaslarını, nefsini, kalbini ve beynini başlayacak güreşe hazırladığını aktaran Hopur, peşrevin yağlı güreş, karakucak güreşi, şalvar güreşi ve kapışmalı aba güreşinin ritüellerinden olduğunu kaydetti.
Yağlı Güreşte 14 Boy Bulunuyor
Hopur, yağlı güreş ve karakucak güreşlerinde “boy” ayrımının sporcuların ağırlığına, gücüne, tekniğine ve yaşına göre güreşmeleri gereken bölümü ifade ettiğini belirtti.
Güreşlerde Minik 1, Minik 2, Teşvik 1, Teşvik 2, Tozkoparan, Ayak, Deste Küçük Boy, Deste Orta Boy, Deste Büyük Boy, Küçükorta Küçük Boy, Küçükorta Büyük Boy, Büyük Orta, Başaltı ve Baş olmak üzere 14 boy bulunduğunu aktardı.
Kispet ve Zembil
Yağlı güreşin önemli unsurlarından olan kispet hakkında da bilgi veren Hopur, kispetin camız derisinden yapılan ve sporcunun göbek ile diz arasını kapatan yağlı güreş giysisi olduğunu söyledi.
Zembilin ise yalnızca kispet taşımak amacıyla kamıştan ve özel bir tezgahta el işçiliğiyle yapılan, çanta biçimindeki geleneksel bir el sanatı ürünü olduğunu ifade etti.
Geleneksel Güreş Türleri
Hopur, Türkiye’de farklı bölgelerde yaşatılan geleneksel güreş türleri hakkında da bilgi verdi.
Aşırtmalı Aba Güreşi'nin Türk boyları tarafından Orta Asya’dan Anadolu’ya getirilen geleneksel güreş türlerinden biri olduğunu belirten Hopur, bu güreşin Gaziantep’e ait olduğunu aktardı.
Güreşin adını sporcuların giydiği aba kıyafetinden ve rakibin omuz üzerinden sağ eli aşırarak beldeki kemerin tutulmasından aldığını ifade eden Hopur, müsabakaların 2 devre halinde yapıldığını söyledi. İki devreyi alan sporcunun galip geldiğini, 1-1 beraberlikte ise üçüncü devreye gidildiğini kaydetti.
Kapışmalı Aba Güreşi Hatay’da Yaşatılıyor
Kapışmalı Aba Güreşi'nin ise Hatay’da yapılan geleneksel bir güreş türü olduğunu belirten Hopur, bu güreşin de Türk boyları tarafından Orta Asya’dan Anadolu’ya getirildiğini ve Hatay bölgesinde halen yapıldığını ifade etti.
Güreşin sporcuların giydiği aba nedeniyle “aba güreşi” olarak adlandırıldığını aktaran Hopur, müsabakaların iki sporcunun ayakta tokalaşmasıyla başladığını belirtti.
Şalvar, karakucak ve yağlı güreşte uygulanan tekniklerin kapışmalı aba güreşinde de kullanıldığını ifade eden Hopur, rakibin sırtının yere gelmesiyle müsabakanın sona erdiğini, köprüye gelen sporcunun yenilmiş sayıldığını söyledi.
Karakucak Güreşi Türklerin Öz Güreşi
Hopur, karakucak güreşinin Türklerin öz, yani milli güreşi olduğunu belirtti.
“Kara Koçak” kelimesinin Türk lehçelerinde kara yağız kahraman ve yiğit anlamında kullanıldığını ifade eden Hopur, bu ifadenin günümüzde morfolojik değişime uğrayarak “Kara Kucak” şeklini aldığını kaydetti.
Karakucak güreşinin olimpik spor olan serbest güreşe çok benzediğini aktaran Hopur, sporcuların “pırpıt” adı verilen giysiyle güreştiklerini söyledi.
Serbest güreşte olduğu gibi ayakta tokalaşılarak başlayan karakucak güreşinde aynı tekniklerin uygulandığını belirten Hopur, bu güreşte köprüye gelen sporcunun yenilmiş sayıldığını ifade etti.
Kuşak Güreşi Orta Asya’da da Yapılıyor
Kuşak güreşinin genellikle Kırım ve Kazan Türkleri tarafından yapıldığını belirten Hopur, güreşçilerin birbirlerinin belindeki kuşaklardan tutarak müsabakaya başladığını söyledi.
Kuşak güreşinin ayakta uygulanan tekniklerle yapıldığını belirten Hopur, rakibinin sırtını yere getiren sporcunun galip ilan edildiğini ifade etti.
Kuşak güreşinde kadınlar kategorisinde de müsabakaların yapıldığını aktaran Hopur, bu güreşin Orta Asya ülkelerinde “Alış Güreşi” adı altında da gerçekleştirildiğini kaydetti.
Türkiye’de ise Eskişehir’de düğün merasimlerinde gelin geldikten sonra, Hıdrellez ve Tepreş günlerinde güreş yapılmasının gelenek haline geldiğini belirtti.
Şalvar Güreşi Kahramanmaraş’ta Yapılıyor
Hopur, şalvar güreşinin Türkiye’de Kahramanmaraş yöresinde, keçi kılından dokunan ve diz kapağının üzerinde şort uzunluğunda özel kıyafetle yapıldığını belirtti.
Güreşlerin iki sporcunun tokalaşmasıyla başladığını ve tekniklerin genellikle ayakta uygulandığını ifade eden Hopur, yere düşüren sporcunun tek hamle hakkı bulunduğunu söyledi.
Müsabakaların bir sporcunun diğerinin sırtını yere getirmesiyle sonuçlandığını belirten Hopur, güreşlerde köprüye gelen sporcunun yenilmiş sayıldığını kaydetti.
Son 15 yıldır 40 ülkenin katılımıyla Uluslararası Şalvar Güreşi Şampiyonası düzenlendiğini aktaran Hopur, bu uluslararası müsabakalara katılan ülkelerden bazılarının kendi ülkelerinde geleneksel güreşler federasyonu ve şalvar güreşi adı altında federasyonlar kurduğunu ifade etti.
