Kanun teklifine göre, 1956 yılından önce fiilen kamu hizmetine tahsis edilen ancak çeşitli nedenlerle resmi kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış taşınmazlar için yeni bir hukuki statü oluşturulacak. Düzenleme kapsamında, söz konusu taşınmazların geçmişte kamu yararına kullanılmış olması esas alınarak, kamulaştırma işlemi yapılmış kabul edilmesi öngörülüyor.
Bu kapsamda özellikle ulaşım, eğitim, sağlık ve güvenlik hizmetlerinde kullanılan alanların hukuki durumunun netleştirilmesi hedeflenirken, yıllardır devam eden mülkiyet ihtilaflarının önemli ölçüde azaltılması amaçlanıyor.
Tapu İadesi Talebine Sınırlama Geliyor
Teklifin yasalaşması halinde, kapsam dahilindeki taşınmazların mevcut tapu kayıtlarında malik olarak görünen kişiler veya onların mirasçıları, taşınmazların mülkiyetinin kendilerine iadesini talep edemeyecek. Böylece kamu hizmeti verilen alanların yeniden özel mülkiyete dönüşmesinin önüne geçilmesi planlanıyor.
Ancak düzenleme, hak sahiplerinin tamamen hak kaybına uğramasını öngörmüyor. Taşınmaz maliklerine veya mirasçılarına belirli koşullar altında tazminat talep etme hakkı tanınıyor.
Kanun teklifinin en dikkat çeken hükümlerinden biri de tazminat hesaplama yöntemine ilişkin düzenleme oldu. Buna göre hak sahiplerine ödenecek bedel, taşınmazın günümüzdeki piyasa değeri üzerinden değil, kamu hizmetine tahsis edildiği tarihteki rayiç bedel dikkate alınarak hesaplanacak.
Bu durumun, özellikle büyükşehirlerde zaman içerisinde önemli ölçüde değer kazanan taşınmazlar açısından hak sahipleri ile kamu idareleri arasında yeni tartışmalara yol açabileceği değerlendiriliyor.
Devam Eden Davalar da Düzenlemeden Etkilenebilecek
Teklif yalnızca gelecekte açılacak davaları değil, halen yargı mercilerinde görülmeye devam eden bazı uyuşmazlıkları da kapsıyor. Düzenlemeye göre, kanun kapsamına giren taşınmazlarla ilgili devam eden bedel ve mülkiyet davalarının yeni hükümlere göre sonuçlandırılması mümkün olabilecek.
Bunun yanı sıra ilgili taşınmazların kamu kurumları adına tescil süreçlerinin hızlandırılması, yargılamalarda uygulanacak harç ve vekâlet ücretlerinin belirli ve sabit tutarlara bağlanması da teklifin öngördüğü düzenlemeler arasında yer alıyor.
En Fazla Kimler Etkilenecek?
Düzenlemenin, tapu kayıtlarında hâlen özel şahıslar veya mirasçıları adına kayıtlı olmasına rağmen uzun yıllardır kamu hizmetlerinde kullanılan taşınmazların sahiplerini doğrudan etkilemesi bekleniyor.
Özellikle geçmişte "kamulaştırmasız el atma" gerekçesiyle dava açan, tazminat talebinde bulunan veya dava açmaya hazırlanan vatandaşların, teklifin TBMM'deki görüşme sürecini yakından takip ettiği belirtiliyor.
Hukuk çevreleri ise teklifin kabul edilmesi halinde hem mülkiyet hakkı hem de kamu yararı dengesi açısından önemli sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.
Nihai Karar Meclis Sürecinin Ardından Verilecek
Söz konusu düzenleme henüz kanunlaşmış değil. Teklifin yürürlüğe girebilmesi için öncelikle TBMM komisyonlarında görüşülmesi, Genel Kurul'da kabul edilmesi ve ardından Resmî Gazete'de yayımlanması gerekiyor.
Yasa teklifinin yasalaşması halinde, kamu kurumları ile taşınmaz sahipleri arasında yıllardır devam eden çok sayıda kamulaştırmasız el atma uyuşmazlığının yeni hükümler doğrultusunda çözüme kavuşturulması hedefleniyor. Ancak teklifin mülkiyet hakkı, tazminat hesaplamaları ve devam eden davalara etkisi bakımından Meclis görüşmeleri sırasında yoğun tartışmalara konu olması bekleniyor.
