Kurum, kayıt dışı çalışmanın hem çalışanların sosyal güvenlik haklarını hem de işverenleri ve ülke ekonomisini olumsuz etkilediğine dikkati çekiyor.
SGK tarafından her yıl yürütülen rehberlik ve bilgilendirme çalışmaları kapsamında sivil toplum kuruluşları ve meslek odalarına ziyaretler gerçekleştiriliyor.
Kayıt dışı istihdam, çalışanların SGK’ye hiç bildirilmemesi ya da çalışma günleri ve ücretlerinin gerçeğe aykırı şekilde eksik bildirilmesi olarak tanımlanıyor.
Çalışanların sigortalı olarak çalıştırılması yasal bir zorunluluk olduğundan işverenlerin işçilerini sigortasız çalıştırma hakkı bulunmuyor. Çalışanların sigortasız çalışmayı talep etmesi de işverenlerin bu yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor.
Kayıt dışı çalışmanın tespit edilmesi halinde işverenlere idari yaptırımlar uygulanabiliyor. Bu nedenle özellikle emekli, dul ve yetim aylığı ya da sosyal yardım alan kişilerin sigortasız çalışma talepleri karşısında işverenlerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmeleri önem taşıyor.
Kayıt dışı istihdam, çalışanların emeklilik, malullük ve ölüm aylığı gibi sosyal güvenlik haklarından yararlanmasını olumsuz etkiliyor. Sigortasız çalışanlar, işsizlik sigortası ve genel sağlık sigortası kapsamında da mağduriyet yaşayabiliyor.
Ayrıca bu kişiler iş kazası ve meslek hastalıklarına karşı sağlanan sosyal güvenlik korumasından yeterince yararlanamıyor; ücret, yıllık izin, haftalık izin, doğum izni ile ihbar ve kıdem tazminatı gibi haklar konusunda da sorunlarla karşılaşabiliyor.
Kayıt dışı işçi çalıştırdığı tespit edilen işverenlere, ihlalin niteliğine ve tutulması gereken belgelere göre idari para cezası uygulanıyor. Kurumun bilgilendirmesinde, bir işçinin bir yıl boyunca kayıt dışı çalıştırıldığının tespiti halinde cezanın 14 asgari ücrete kadar çıkabildiği belirtiliyor.
Kayıt dışı çalıştırılan işçilere ilişkin primler gecikme cezası ve faiziyle tahsil edilirken işverenlerin yararlandığı sigorta prim teşvikleri de durdurulabiliyor. İşverenler ayrıca kamu ve özel sektör teşvikleri, hibe ve kredi avantajlarından yararlanma konusunda kısıtlamalarla karşılaşabiliyor.
Kayıt dışı istihdam, iş kazası ve meslek hastalıklarında işverenlerin hukuki sorumluluklarını artırırken haksız rekabete, vergi ve prim kaybına ve sosyal güvenlik sisteminde dengesizliklere de yol açıyor.
Çalışanlar, sigorta kayıtlarını ve bildirilen kazançlarını e-Devlet üzerinden kontrol edebiliyor. Bunun için e-Devlet Kapısı üzerinden sorgulama yapılabiliyor.
Sigortalılık durumu hakkında bilgi almak isteyenler, 7 gün 24 saat hizmet veren ALO 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi ile il ve ilçelerdeki SGK il müdürlüklerine veya sosyal güvenlik merkezlerine de başvurabiliyor.
Sigortasız çalıştırıldığını ya da çalışma süresi veya ücretinin eksik bildirildiğini düşünen çalışanlar, ihbar ve şikayetlerini ALO 170, SGK il müdürlükleri ve sosyal güvenlik merkezleri aracılığıyla ya da Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) üzerinden iletebiliyor.
