Tek bir varlık veya kavramı ifade etmekten ziyade; İslam, Hristiyanlık ve Yahudilik başta olmak üzere semavi dinlerin tamamında merkezi bir öneme sahip olan ve her inanç sisteminde tamamen farklı ilahi kimliklere bürünen köklü bir kavramdır.
İslam Teolojisinde Rûhulkudüs: Melek Cebrail (a.s.)
İslam inancında, müfessirlerin (Kur'an tefsircileri) ve kelamcıların oy birliğiyle kabul ettiği tanıma göre Rûhulkudüs, vahiy meleği Cebrail (a.s.)'dır.
-
İsimlendirme Nedeni: Cebrail’e "Ruh" denmiştir çünkü peygamberlere getirdiği ilahi vahiy kalplere ve ruhlara hayat veren bir güçtür. "Kudüs" (kutsal/temiz) denmiştir çünkü o; günah işlemekten, maddi-manevi kirden ve şeytani müdahalelerden uzak, mutlak güvenilir ve temiz bir varlıktır.
-
Kur'an-ı Kerim'deki Yeri: İfade Kur'an-ı Kerim'de doğrudan dört ayette geçmektedir. Özellikle Hz. İsa’nın desteklenmesi ve vahyin indirilişi süreçlerinde vurgulanır:
-
Bakara Suresi (87 ve 253. Ayetler): "...Meryem oğlu İsa’ya da mucizeler verdik ve onu Rûhulkudüs ile destekledik."
-
Maide Suresi (110. Ayet): Allah'ın kıyamette Hz. İsa'ya "Seni Rûhulkudüs ile desteklemiştim" buyurarak verdiği nimetleri hatırlatması.
-
Nahl Suresi (102. Ayet): Kur'an'ın indirilişiyle ilgili olarak: "De ki: Onu Rûhulkudüs, iman edenlerin imanlarını pekiştirmek için Rabbin katından hak olarak indirdi."
-
-
Diğer Unvanları: İslam kaynaklarında Cebrail (a.s.) için ayrıca "Rûhulemîn" (Güvenilir Ruh) ve Kadir Suresi'nde olduğu gibi doğrudan "er-Rûh" unvanları kullanılır.
Hristiyan Teolojisinde Rûhulkudüs: Kutsal Ruh ve Tanrı'nın Özü
Hristiyanlıkta Rûhulkudüs (Latince: Spiritus Sanctus, İngilizce: Holy Spirit), kesinlikle bir melek değildir. Üçlü Birlik (Teslis) inancının üçüncü şahsı olup bizzat Tanrı'nın özüdür.
-
İlahî Kimliği: Hristiyan akidesine göre Tanrı; Baba (Yaratıcı), Oğul (Kelam/İsa Mesih) ve Kutsal Ruh'tan oluşur. Rûhulkudüs, Tanrı'nın yeryüzündeki aktif gücü, kiliseyi ve inananları yönlendiren ilahi sevgisidir.
-
Pentekost Günü: Hz. İsa'nın göğe yükselişinin ardından havarilerin üzerine Rûhulkudüs'ün indiğine inanılır (Pentekost Günü). Havarilerin bu olayla cesaret kazandığı, farklı dillerde konuşma ve mucizeler gösterme yeteneğine kavuştuğu kabul edilir.
-
Sembolleri: Hristiyan ikonografisinde genellikle beyaz bir güvercin (Hz. İsa vaftiz olurken gökten inen ruh) veya ateşten diller (Pentekost günü havarilerin üzerine düşen sembolik ateş) ile tasvir edilir.
Yahudi Teolojisi ve Tasavvuftaki Karşılığı
-
Yahudilikte İlahi İlham (Ruah ha-Kodeş): İbranice "Ruah ha-Kodeş" olarak bilinen bu kavram, Yahudilik mutlak monoteist olduğu için bağımsız bir kişilik veya melek olarak görülmez. Tanrı'nın peygamberlere, krallara ve salih kullara lütfettiği ilahi güç, hikmet, coşku ve peygamberlik vizyonunu ifade eder. Tanrı’nın varlığını hissettirme biçimi olan Şehina ile doğrudan bağlantılıdır.
-
Tasavvufta Rûhulkudüs: Mutasavvıflar (özelikle Muhyiddin İbnü'l-Arabî) kavrama mistik anlamlar yüklemiştir. Tasavvufta Rûhulkudüs, Allah'ın insana üflediği o ilk ve en temiz ruhu (Ruh-i Sultanî) ve kainatın yaratılışındaki ilk cevher olan Akl-ı Evvel veya Hakikat-i Muhammediye kavramlarını temsil eder. Nefsini arındıran Kâmil İnsan'ın Rûhulkudüs ile bağ kurarak ledünnî ilme ulaştığı kabul edilir.
