Mutlak butlan, bir hukuki işlemin kanunun öngördüğü kurucu unsurlara sahip olmakla birlikte, geçerlilik şartlarındaki ağır eksiklikler veya kanunun emredici hükümlerine aykırılık nedeniyle hukuken hiçbir sonuç doğurmaması durumudur. Bu kavrama göre yapılan işlem fiziki olarak var gibi görünse de, yasal boyutta baştan itibaren "ölü" kabul edilir ve hiçbir zaman geçerlilik kazanmaz.
Mutlak Butlanı Gerektiren Temel Durumlar
Bir sözleşmenin, genel kurul kararının veya herhangi bir hukuki işlemin kesin hükümsüz sayılması için yasalarda belirtilen temel sınırların ihlal edilmiş olması gerekir. Bu ağır ihlaller başlıca şu şekilde sıralanır:
-
Emredici Hukuk Kurallarına Aykırılık: Yapılan işlemin kanunun kesin ve emredici kurallarına açıkça ters düşmesi.
-
Ahlaka ve Kamu Düzenine Aykırılık: Toplumun genel ahlak kurallarına veya kamu düzenini bozmaya yönelik işlemler.
-
Kişilik Haklarına İhlal: Kişilerin anayasal temel hak ve özgürlüklerini zedeleyen, hukuka aykırı sözleşmeler.
-
Muvazaa (Danışıklılık): Tarafların, üçüncü kişileri aldatmak amacıyla kendi gerçek iradelerine uymayan, görünüşte sahte bir işlem yapmaları.
-
Şekil Eksikliği: Kanunun öngördüğü resmi geçerlilik şekline uyulmaması (örneğin; tapu sicil müdürlüğünde yapılması gereken bir devir işleminin taraflar arasında sadece sözlü veya adi yazılı şekilde yapılması).
Aile Hukukunda Kesin Hükümsüzlük Halleri
Sadece borçlar, dernekler veya ticaret hukukunda değil, aile hukukunda da bu kavram kilit bir rol oynar. Türk Medeni Kanunu kapsamında bir evliliğin mutlak butlanla geçersiz sayılmasına neden olan ana haller şunlardır:
-
Eşlerden birinin evlenme anında zaten resmi olarak evli olması.
-
Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması.
-
Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede ağır bir akıl hastalığı bulunması.
-
Taraflar arasında kanunen evlenmeyi yasaklayan hısımlık (yakın akrabalık) bağının bulunması.
Diğer Geçersizlik Türlerinden Farkı
Mutlak butlanın en belirleyici özelliği, işlemin yüzde 100 oranında, baştan itibaren ve kendiliğinden geçersiz olmasıdır. İptal edilebilir işlemlerden (nispi butlan) en büyük farkı, zaman aşımına veya hak düşürücü süreye tabi olmamasıdır. Hukuka aykırı olan bu durum, davanın her aşamasında mahkeme tarafından resen (kendiliğinden) dikkate alınır.
Ayrıca, geçersiz olan bu işlem tarafların sonradan onay vermesiyle veya zamanın geçmesiyle asla geçerli hale gelmez. İşlemi hukuka uygun hale getirmek için, yeni ve geçerli bir işlemin 1'inci aşamadan itibaren tamamen yasalara uygun olarak en baştan tekrar yapılması şarttır.
