Kemaleddin Bey, ilk ve orta öğrenimini İstanbul ve Girit’te tamamladıktan sonra 1887 yılında dönemin önemli teknik okullarından Hendese-i Mülkiye Mektebi’ne (bugünkü İstanbul Teknik Üniversitesi) girdi. 1891’de birincilikle mezun olduktan sonra burada öğretim görevlisi August Jachmund’un asistanı oldu.
1895 yılında devlet bursuyla Almanya’ya gönderilen Kemaleddin, Berlin’deki Technische Hochschule Charlottenburg’da eğitim aldı ve Avrupa’da mimarlık pratiği konusunda deneyim kazandı. 1900 yılında İstanbul’a dönerek akademik çalışmalarına devam etti.
Mesleki ve mimari kariyeri
Mimar Kemaleddin, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde hem teorik hem de pratik anlamda mimarlığın gelişimine büyük katkı sağladı. 1908 yılında Osmanlı Mimar ve Mühendis Cemiyeti’ni kurarak Türkiye’deki ilk meslek örgütlerinden birine öncülük etti.
II. Meşrutiyet sonrasında Evkaf Nezareti bünyesinde başmimar olarak görev alan Kemaleddin, bu dönemde çok sayıda kamu yapısı, istasyon ve eğitim binası tasarladı. Şark Demiryolları Şirketi için Filibe, Edirne ve Selanik garları üzerinde çalıştı. Edirne Garı günümüzde Trakya Üniversitesi rektörlük binası olarak kullanılmaktadır.
Aynı dönemde Osmanlı klasik mimarisini inceleyerek kendi özgün üslubunu geliştiren Kemaleddin, geleneksel mimari öğeleri modern yapı teknikleriyle birleştirdi. Bu yaklaşım, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’nın temelini oluşturdu.
1910’lu yıllardan itibaren yoğun bir üretim sürecine giren mimar, İstanbul başta olmak üzere birçok şehirde eserler verdi. Ayrıca Mescid-i Aksa’nın restorasyon çalışmalarında görev almak üzere bir süre Kudüs’te bulundu. Cumhuriyet’in ilanından sonra ise Ankara’daki yeni devlet yapılarının inşasında rol aldı.
Ölümü ve mirası
Mimar Kemaleddin, 13 Temmuz 1927’de Ankara’da beyin kanaması sonucu hayatını kaybetti. Mezarı İstanbul’daki Bayezid Camii haziresinde bulunmaktadır.
Türk mimarlık tarihinde modernleşme ile gelenek arasında köprü kuran öncü isimlerden biri olan Kemaleddin Bey, yalnızca eserleriyle değil, mimarlık düşüncesine katkılarıyla da kalıcı bir iz bırakmıştır.
