Eğitim Hayatı ve Erken Dönem (Nereli, Ne Mezunu?)
-
Doğumu ve Kökeni: 1900 yılında, o dönem Rus Çarlığı egemenliğindeki Iğdır’ın Torunkent köyünde (bazı kaynaklara göre Erivan'da) dünyaya gelmiştir.
-
"Prens" Unvanı: Kürt asıllı olmasına rağmen, doğduğu dönemdeki asil duruşu ve ailesinin bölgedeki gücü sebebiyle kendisine Rusça "prens" anlamına gelen "Knyaz" (Kinyas) adı verilmiştir.
-
Eğitimi (Ne Mezunu?): Dönemin en prestijli kurumlarından olan Tiflis Askeri Lisesi (Kiev Askeri Lisesi olarak da geçer) ve Bakü Harp Akademisi'nde askeri eğitim almıştır.
-
Yabancı Dil Bilgisi: Rusça, Kürtçe, Türkçe, Fransızca ve Farsça dillerine hakim entelektüel bir yapıya sahiptir.
Askeri Kariyeri ve Aşiret Liderliği (Mesleği Ne?)
-
Çarlık Subaylığı: Rus Ordusu bünyesinde süvari yüzbaşısı olarak görev yapmış; Bakü, Nahçıvan ve İran (Kazvin) hatlarında Sovyet ordusunun askeri operasyonlarında bulunmuştur.
-
Evliliği: Bir Rus generalinin kızı olan Viktoria (evlendikten sonra Leyla adını almıştır) ile evlenmiştir.
-
Anadolu'ya Göçü: 1917 Bolşevik Devrimi sonrası bölgede başlayan Ermeni çeteleri ile çatışmalar üzerine, 1922 yılında Bruki aşiretinin büyük bir bölümünü Ermenistan sınırından geçirerek Türkiye'ye getirmiştir. Aşiret, devlet tarafından Van'ın Özalp ve Muradiye bölgelerine yerleştirilmiştir.
-
Reislik Dönemi: Amcası Hüseyin Bey’in ölümünün ardından 1942 yılında resmen Bruki Aşireti'nin lideri olmuştur.
Siyasi Hayatı ve Sürgünler (Hangi Partiden?)
-
Sürgün Yılları: Türkiye Cumhuriyeti'nin aşiret yapılarını tasfiye etme politikaları doğrultusunda üç büyük sürgün yaşamıştır. Bunlar sırasıyla; 1926'da Şeyh Said İsyanı sonrası İzmir'e, 1937'de Dersim Olayları döneminde Trakya'ya ve 1960 darbesi sonrasında "55 Ağalar" olarak bilinen grupla Sivas Kabakyazı kampına ve Batı Anadolu'ya sürülmesidir.
-
Milletvekilliği: Sürgünden dönmesinin ardından siyasete atılmış ve Süleyman Demirel önderliğindeki Adalet Partisi (AP) bünyesinde 13, 14, 15 ve 16. dönemlerde (1965-1977 arası) Van Milletvekili olarak görev yapmıştır.
-
TBMM Başkanlığı: 1977 yılında Meclis'teki en yaşlı üye sıfatıyla Geçici Meclis Başkanı olarak genel kurulları yönetmiştir. Devlet ile aşiretler arasında silaha karşı uzlaşıcı bir denge unsuru olmuştur.
Tarihi Mirası ve Ölümü
-
Eğitime Verdiği Önem: Aşiretine "Bir tek keçiniz bile varsa satın, çocuklarınızı okutun" öğüdünü vererek klasik ağalık anlayışının aksine eğitime büyük önem vermiştir.
-
Köy Enstitüleri İddiası: Sol/Kemalist literatürde Köy Enstitüleri'nin kapatılması sürecinde rol aldığı iddia edilse de, ailesi bu iddiaları reddetmektedir.
-
Eseri ve Vefatı: 1987 yılında "Erivan'dan Van'a Hatıralarım" adlı bir eser kaleme alan Kinyas Kartal, 24 Mayıs 1991 tarihinde vefat etmiştir.
