Tam adı Hüseyin Rauf Orbay olan Rauf Orbay, Osmanlı Devleti'nin son döneminin ve Türkiye'nin kuruluş sürecinin önemli asker ve siyasetçilerinden biridir.
1881 yılında İstanbul'da doğan Rauf Orbay, Bahriye Mektebi'nde eğitim gördü ve Osmanlı Donanması'nda görev yaptı. Askerlik kariyerinde özellikle denizcilik alanında öne çıkan Orbay'ın adını tarihe yazdıran gelişme ise Balkan Savaşları sırasında Hamidiye Kruvazörü'nün komutanlığını üstlenmesi oldu.
Rauf Orbay neden "Hamidiye Kahramanı" olarak anılıyor?
Rauf Orbay'ın "Hamidiye Kahramanı" olarak tanınmasının temelinde, I. Balkan Savaşı sırasında Hamidiye Kruvazörü ile gerçekleştirdiği deniz harekâtı bulunuyor.
1912 yılında başlayan Balkan Savaşı sırasında Osmanlı Donanması, Yunan donanmasının Çanakkale Boğazı çevresindeki baskısıyla karşı karşıya kaldı. Rauf Bey komutasındaki Hamidiye Kruvazörü, Yunan donanmasının ablukasını aşarak Ege Denizi'ne çıktı.
Hamidiye'nin bu hareketi, Osmanlı donanmasının ana kuvvetlerinden bağımsız şekilde düşman unsurlarına yönelik saldırılar gerçekleştirmesine imkan sağladı. Kruvazör, aylar boyunca Ege, Akdeniz ve Kızıldeniz'de çeşitli operasyonlar gerçekleştirdi.
Bu süreçte düşman gemileri ve bazı askeri hedeflere yönelik saldırılar düzenlenirken, Yunan donanmasının dikkatinin Osmanlı ana kuvvetlerinden uzaklaştırılması da hedeflendi.
Yaklaşık sekiz ay süren Hamidiye Harekâtı, Osmanlı kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. Rauf Bey'in komutanlığı ve kruvazörün gerçekleştirdiği operasyonlar, kendisinin halk arasında büyük bir şöhret kazanmasına neden oldu. Rauf Orbay, bu başarının ardından uzun yıllar "Hamidiye Kahramanı" olarak anıldı.
Hamidiye Kruvazörü'nün başarısı neydi?
Hamidiye Harekâtı'nın dikkat çeken yönlerinden biri, kruvazörün Osmanlı Donanması'nın ana unsurlarından ayrı şekilde uzun süre faaliyet göstermesiydi.
Rauf Bey komutasındaki gemi, düşman donanmasının dikkatini üzerine çekerek Osmanlı kuvvetleri üzerindeki baskının azaltılmasına katkı sağlamaya çalıştı. Hamidiye'nin gerçekleştirdiği akınlar, dönemin Osmanlı basınında da geniş şekilde yer aldı.
Bu başarı, yalnızca Rauf Bey'in askeri kariyerini değil, kamuoyundaki itibarını da büyük ölçüde değiştirdi. Rauf Orbay, Osmanlı Devleti'nin son yıllarında adı en çok bilinen deniz subaylarından biri haline geldi.
Mondros Mütarekesi'ni imzalayan hükümette görev aldı
Rauf Orbay'ın hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri I. Dünya Savaşı'nın ardından yaşandı.
1918 yılında Ahmet İzzet Paşa hükümetinde Bahriye Nazırı olarak görev yapan Rauf Orbay, Osmanlı Devleti'nin savaştan çekilmesini sağlayan Mondros Mütarekesi sürecinde hükümetin önemli isimleri arasında yer aldı.
Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasının ardından Osmanlı Devleti'nin fiilen işgal ve denetim altına girmesi, Rauf Orbay'ın siyasi ve askeri hayatında yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
Millî Mücadele'ye katıldı
Mondros sonrasında Anadolu'daki Millî Mücadele hareketine katılan Rauf Orbay, Mustafa Kemal Paşa ile birlikte hareket eden önemli isimlerden biri oldu.
Amasya Genelgesi'nin hazırlanması ve yayımlanması sürecinde Mustafa Kemal Paşa, Ali Fuat Paşa ve Refet Bey ile birlikte yer aldı. Millî Mücadele'nin gerekçesinin ve yönteminin ortaya konulduğu Amasya Genelgesi, bağımsızlık mücadelesinin siyasi ve hukuki temellerinin oluşturulmasında önemli bir adım olarak kabul edildi.
Rauf Orbay ayrıca Erzurum ve Sivas kongrelerine katılarak Millî Mücadele'nin teşkilatlanma sürecinde aktif görev üstlendi.
Malta'ya sürgün edildi
Rauf Orbay, Millî Mücadele'nin siyasi kadrosunda yer almasının ardından İngilizlerin hedef aldığı isimlerden biri oldu.
İstanbul'un işgal edilmesinin ardından tutuklanan Rauf Orbay, diğer bazı Osmanlı devlet adamı ve siyasetçileriyle birlikte Malta'ya sürgün edildi.
Malta sürgünü, onun Millî Mücadele'deki faaliyetleri nedeniyle karşılaştığı en önemli baskılardan biri olarak tarihe geçti. Bir süre Malta'da tutuklu kalan Rauf Orbay, daha sonra serbest bırakılarak Anadolu'ya döndü.
TBMM Hükümeti'nde başbakanlık yaptı
Türkiye'ye döndükten sonra Millî Mücadele'nin siyasi kadrosu içerisinde yer alan Rauf Orbay, TBMM'de görev aldı.
1922 yılında İcra Vekilleri Heyeti Reisi, yani dönemin hükümet başkanı olarak görevlendirildi. Rauf Orbay'ın bu görevi 1923 yılına kadar sürdü.
Cumhuriyet'in ilanından önce hükümetin başında bulunan Rauf Orbay, böylece hem Osmanlı'nın son dönemine hem de yeni Türk devletinin kuruluş sürecine tanıklık eden ve her iki dönemde de üst düzey görev alan isimlerden biri oldu.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kuruluşunda yer aldı
Cumhuriyet'in ilanından sonraki dönemde Rauf Orbay ile Mustafa Kemal Atatürk arasındaki siyasi görüş ayrılıkları belirginleşti.
Rauf Orbay, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurucu kadrosunda yer aldı. Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy ve Refet Bele gibi Milli Mücadele'nin önde gelen bazı isimlerinin de içerisinde bulunduğu parti, Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisi olarak siyasi tarihte yerini aldı.
Partinin kapatılmasının ardından Rauf Orbay'ın siyasi hayatı yeni bir döneme girdi. Özellikle Şeyh Sait İsyanı sonrasında yaşanan siyasi gelişmeler ve ardından görülen İzmir Suikastı davası, Rauf Orbay'ın hayatındaki önemli kırılma noktaları arasında yer aldı.
Rauf Orbay'ın sonraki yılları
Rauf Orbay, İzmir Suikastı davası kapsamında yargılandı ve daha sonra yurt dışında yaşadığı uzun bir dönem geçirdi. Türkiye dışında bulunduğu yıllarda çeşitli ülkelerde diplomatik görevlerde de bulundu.
İkinci Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'nin Londra Büyükelçisi olarak görev yapan Rauf Orbay, yaşamının ilerleyen dönemlerinde yeniden Türkiye'ye döndü.
Rauf Orbay ne zaman öldü?
Hüseyin Rauf Orbay, 16 Temmuz 1964 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetti.
Arkasında Osmanlı Devleti'nin son döneminden Millî Mücadele'ye, TBMM hükümetinden Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki siyasi mücadelelere kadar uzanan önemli bir siyasi ve askeri miras bıraktı.
Hamidiye Kahramanı Rauf Orbay'ın tarihteki yeri
Rauf Orbay, Türk tarihindeki yeri yalnızca Hamidiye Kruvazörü'nün komutanlığı ile sınırlı olmayan bir isimdir. Balkan Savaşları sırasında kazandığı "Hamidiye Kahramanı" unvanının ardından Osmanlı hükümetinde bakanlık yapan Orbay, Millî Mücadele'ye katılarak Amasya Genelgesi'nden kongreler dönemine kadar önemli sorumluluklar üstlendi.
TBMM Hükümeti'nin başında da bulunan Rauf Orbay, Cumhuriyet'in ilanından sonra ise muhalefet saflarında yer aldı. Bu yönüyle Osmanlı'nın son döneminden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan siyasi ve askeri dönüşümün en önemli tanıklarından biri olarak Türk siyasi tarihinde yer aldı.
