Türk tarih yazıcılığına getirdiği metodoloji ve özgün katkılarıyla bilinen İnalcık, 7 Eylül 1916 tarihinde İstanbul’da doğdu. Kırım göçmeni aileden gelen İnalcık, eğitim hayatına Ankara Gazi Mektebi’nde adım attı ve yükseköğrenimini 1936 senesinde Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (DTCF) Yeni Çağ Tarihi Bölümü’nde başarıyla tamamladı.
1942 yılında "Tanzimat ve Bulgar Meselesi" adlı teziyle doktorasını tamamlayan İnalcık, 1943’te doçent, 1952’de ise profesör unvanını aldı.
Ankara Üniversitesi bünyesinde 32 yıldır görev sürdüren İnalcık, bu sürede Osmanlı tarihinin siyasal, ekonomik ve sosyal yapılarına dair uluslararası alanda kabul gören çalışmalar sürdürdü. Bilimsel yetkinliği ve yetiştirdiği binlerce öğrencisi sebebiyle akademik çevrelerde "Tarihçilerin Kutbu" olarak isimlendirildi.
İnalcık, Türkiye’deki çalışmalarının yanında Chicago, Londra, Harvard ve Princeton gibi dünyanın önde gelen üniversitelerinde dersler verdi. İnalcık, toplamda 6-7 dil biliyor.
1972 yılında Chicago Üniversitesi'nde Osmanlı Tarihi Kürsüsü’nü, 1993 yılında ise Bilkent Üniversitesi Tarih Bölümü’nü kurarak akademik mirasını kurumsallaştırdı.
Özellikle "Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600)" ile "Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi" adlı eserleri, Balkan dillerinden Arapçaya kadar pek çok dile çevrilerek dünya genelindeki üniversitelerde temel ders kitabı olarak okutuldu. 2005 yılında ise hayatını ve tarihçiliğini konu alan "Tarihçilerin Kutbu Halil İnalcık Kitabı" adlı söyleşi eseri yayımlandı.
Aralarında Prof. Dr. İlber Ortaylı gibi dünyaca tanınmış isimlerin de yer aldığı çok sayıda tarihçiyi yetiştiren İnalcık, Osmanlı arşivlerini modern tarihçilik yöntemleriyle harmanlayarak sosyal bilimler alanında yeni bir dönem başlattı. 25 Temmuz 2016 tarihinde Ankara’da yaşamını yitiren İnalcık'ın naaşı, Bakanlar Kurulu kararı ile Fatih Camii Haziresi’ne defnedildi.
