Türk edebiyatının önemli şair ve yazarlarından Ceyhun Atuf Kansu, hem edebi üretimi hem de hekim ve aydın kimliğiyle Cumhuriyet dönemi kültür hayatında iz bırakan isimler arasında yer aldı. Şiirlerinde insanı, toplumu, yurdu ve Atatürk devrimlerini merkezine alan Kansu’nun yaşamı ve eserleri, bugün hâlâ geniş bir okur kitlesi tarafından ilgiyle takip ediliyor.
Hayatı
Ceyhun Atuf Kansu, 7 Aralık 1919’da İstanbul’un Bostancı semtinde dünyaya geldi. Eğitimci anne ve babanın çocuğu olan Kansu’nun annesi Müfdale Hanım, babası ise aydın kimliğiyle tanınan Nafi Atuf Bey’dir. Annesinin vefatının ardından, Kurtuluş Savaşı’na katılmak üzere Ankara’ya geçen babasının yanına gönderilen Kansu, çocukluk ve gençlik yıllarını büyük ölçüde Ankara’da geçirdi.
İlköğrenimini Ankara Necatibey İlkokulu’nda 1932 yılında tamamlayan Kansu, ortaöğrenimini Ankara Gazi Lisesi’nde sürdürdü ve 1938 yılında mezun oldu. Aynı yıl, edebiyat dünyasına ilk adımını atarak ilk şiirini Gazi Lisesi’nin dergisi Filiz’de yayımladı.
Lise öğreniminin ardından İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne giren Kansu, öğrencilik yıllarında edebi çalışmalarını da sürdürdü. Bu dönemde ilk şiir kitapları Bir Çocuk Bahçesinde (1941) ve Bağbozumu Sofrası (1944) yayımlandı. Bu eserlerinde doğa, çocukluk ve yurt sevgisi ön plana çıktı.
1944 yılında tıp eğitimini tamamlayan Kansu, çocuk hastalıkları alanında ihtisas yaptı. Meslek hayatında da toplumcu bir çizgi izleyen Kansu, Ankara’nın Altındağ semtinde dar gelirli ailelerin çocuklarına hizmet vermek amacıyla bir poliklinik açtı. Bu yıllarda Çocuklar Gemisi (1946) adlı şiir kitabını yayımladı.
Daha sonra kendi isteğiyle Tokat’ın Turhal ilçesine giden Kansu, uzun yıllar Turhal Şeker Fabrikası’nda doktor olarak görev yaptı. Turhal’da bulunduğu süre boyunca halkın yaşamını, yurdun sorunlarını ve Anadolu insanını merkeze alan şiirler kaleme aldı. Bu dönemde Yanık Hava (1951), Haziran Defteri (1955) ve Yurdumdan Şiirler (1960) adlı eserleri yayımlandı.
1959 yılında Ankara’ya dönen Kansu, Şeker Şirketi Genel Müdürlüğü ve Ankara Şeker Fabrikası’nda doktorluk görevini sürdürdü. 1960’lı yıllardan itibaren ise şiir ve yazılarında daha belirgin biçimde toplumsal sorunlara ve Mustafa Kemal Atatürk’ün düşünce sistemine ağırlık verdi.
Ceyhun Atuf Kansu, Ankara’da geçirdiği bir rahatsızlık sonucu 17 Mart 1978’de hayatını kaybetti.
Edebi Kişiliği
Ceyhun Atuf Kansu, edebiyata şiirle adım attı ve özellikle 1940 kuşağı şairleri arasında önemli bir yere sahip oldu. İlk dönem şiirlerinde halk şiiri geleneğinden beslenen Kansu, 1945 sonrasında Yeni Şiir anlayışına yöneldi. Ancak Garip akımından uzak durarak, kendine özgü bir çizgi geliştirdi.
1960’lı yıllardan itibaren toplumcu gerçekçi şiirin önde gelen temsilcileri arasında yer aldı. Şiiri yalnızca estetik bir uğraş olarak değil, bireyin ve toplumun tarihsel sorumluluğunu yansıtan bir anlatım aracı olarak gördü. Şiirin işlevini şu sözlerle ifade etti:
“Şiir, insan olarak bireyin kişisel birikimini sözcüklerle topluma taşıyan bir sanattır… Şiir, bireyle birlikte yaşanan bir toplum-tarih kesitini, yani çağı anlatmalıdır.”
Bu yaklaşımıyla Kansu, şiiri toplumsal bilinç ve duyarlıkla buluşturdu.
Ölümünden Sonra Eserleri
Kansu’nun ölümünün ardından yayımlanmış şiir kitapları Vecihi Timuroğlu tarafından derlendi ve İş Bankası Yayınları arasında yayımlandı. Kitaplaşmamış şiir ve düzyazıları ise Muzaffer Uyguner’in titiz çalışmalarıyla gün yüzüne çıkarıldı. Bu kapsamda Güneş Salkımı, Bir Kasabadan Resimler ve Halk Albümü adlı eserler yayımlandı.
Atatürk ve Kurtuluş Savaşı üzerine kaleme aldığı yazılar ve konuşmalar da daha sonra kitaplaştırılarak okurla buluşturuldu.
Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü
Ceyhun Atuf Kansu’nun adını yaşatmak amacıyla ailesi tarafından Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü oluşturuldu. 1986 yılında verilmeye başlanan ödül, her yıl bir şaire takdim ediliyor. Ödül, bugüne kadar Behçet Aysan, Şükrü Erbaş, Ahmet Ada, Hüseyin Peker ve birçok önemli şair tarafından kazanıldı.
Eserleri
Şiir Kitapları
Bir Çocuk Bahçesinde (1941)
Bağbozumu Sofrası (1944)
Çocuklar Gemisi (1946)
Yanık Hava (1951)
Haziran Defteri (1955)
Yurdumdan Şiirler (1960)
Bağımsızlık Gülü (1965)
Sakarya Meydan Savaşı (1970)
Buğday, Kadın, Gül ve Gökyüzü (1970)
Deneme – İnceleme – Makale
Köy Öğretmenine Mektuplar
Atatürkçü Olmak
Cumhuriyet Ağacı
Halk Önderi Atatürk
Ya Bağımsızlık Ya Ölüm
Cumhuriyet Bayrağı Altında: Yaşam Öykümde Devrim
(ve çok sayıda diğer eser)
Çocuk Kitapları
İyi İnsan Mehmet Ali
Üvey Ana
Sihirli Değnek
Tahir ile Zühre
Aldığı Ödüller
1965 Türk Dil Kurumu Deneme Ödülü – Köy Öğretmenine Mektuplar
1966 Yeditepe Şiir Armağanı
1970 Behçet Kemal Çağlar Ödülü – Sakarya Meydan Savaşı
Ceyhun Atuf Kansu, şiiri, düşünce dünyası ve Cumhuriyet değerlerine bağlılığıyla Türk edebiyatında kalıcı bir iz bırakmış, eserleriyle kuşaklar boyunca okunmaya devam eden önemli bir aydın olarak anılmaktadır.
