II. Dünya Savaşı yıllarında Paris Büyükelçisi olarak görev yapan Erkin, Nazi işgali altındaki Fransa’da on binlerce insanın hayatını kurtaran cesur girişimleriyle “Türk Oskar Schindler” olarak anıldı.
Nazilere Karşı Vicdan Direnişi
Vichy Fransası’nın kendi vatandaşlarını SS ve Gestapo’ya ihbar ettiği bir dönemde Behiç Erkin, Paris Türk Büyükelçiliği’nde insan hayatını korumak için mücadele verdi. Nazilere karşı, “Bu kanunları Türk Yahudilerine tatbik edemezsiniz. Benim ülkemde din, dil, ırk ayrımı yoktur” diyerek açıkça direndi.

Mesai arkadaşlarıyla birlikte kendi hayatlarını tehlikeye atarak yaklaşık 20 bin Türk ve Türk olmayan Yahudiye Türk pasaportu verdirtti; böylece toplama kamplarına gönderilmelerinin önüne geçti.
Trenler Ters Yöne Çevrildi
Erkin’in girişimleriyle ay-yıldızlı bayraklar asılan ve “Büyükelçi’nin vagonları” diye anılan trenler, Auschwitz’e giden rayların ters istikametinde Türkiye’ye doğru yola çıktı. Alman toprakları üzerinden gerçekleştirilen bu sevkiyatlarla binlerce insan hayata tutundu. Toplama kamplarına gönderilenler ise elçilik ve konsoloslukların insanüstü çabalarıyla tek tek geri alındı.

Léon Blum’un Oğlunu Nasıl Kurtardı
Yahudi asıllı Fransa eski Başbakanı Léon Blum, Naziler tarafından toplama kampına atılan oğlu için Behiç Erkin’e başvurdu. Erkin, Blum’un oğlunun ve arkadaşlarının temerküz kampından kurtarılmasını sağladı. Léon Blum’un teşekkür mektubunun orijinali bugün Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ndeki İnkılap Tarihi Müzesi’nde muhafaza ediliyor.
Uluslararası Takdir Topladı
31 Temmuz 1943’te devlet memuriyeti ve diplomasi hayatına veda eden Behiç Erkin, Fransa’dan ayrılmadan önce 23 Temmuz 1943’te bizzat Fransa Devlet Başkanı Mareşal Pétain tarafından Légion d'honneur nişanı ile onurlandırıldı. Ayrıca İsrail’in en yüksek nişanlarından biri olan Yad Vaşem’e layık görüldü.
Behiç Erkin, hukuku ve insan onurunu esas alan duruşuyla, savaşın en karanlık günlerinde binlerce hayatı kurtaran Cumhuriyet diplomasisinin simge isimlerinden biri olarak anılmaya devam ediyor.




