Türkiye’de sayısı 17 milyonu aşan emekliler için önemli bir ek gelir kalemi olan bayram ikramiyeleri konusunda, ekonomi yönetimi ile siyasi kurmayların kapsamlı bir değerlendirme yürüttüğü öğrenildi.
Orta Vadeli Program (OVP) kapsamında uygulanan sıkı maliye politikaları ve bütçe disiplini hedefleri doğrultusunda mevcut uygulamanın mali sürdürülebilirliğinin yeniden ele alındığı ifade ediliyor.
Zam beklentisi karşılanmayabilir
Son dönemde kamuoyunda bayram ikramiyelerine zam yapılacağı yönünde beklenti oluşmuştu. Bu kapsamda, mevcutta 4 bin lira olarak ödenen bayram ikramiyesinin yüzde 25 artırılarak 5 bin liraya çıkarılması seçeneğinin de ekonomi yönetimi tarafından değerlendirildiği öğrenildi.
Ancak yapılan etki analizleri, Türkiye genelinde 17 milyonu aşkın emekliye ödenen ikramiyelerde yalnızca bin liralık bir artışın bile bütçeye yıllık yaklaşık 44 milyar liralık ek yük getireceğini ortaya koydu.
Ekonomi yönetiminin değerlendirmelerinde, bu artışın enflasyon karşısında emekliler açısından yeterli bir rahatlama sağlamayacağı, buna karşın kamu maliyesi üzerinde ciddi bir baskı oluşturacağı görüşünün ağırlık kazandığı ifade edildi.
Bu nedenle genel bir zam yapılması yerine ikramiye sisteminin tamamen yeniden yapılandırılması seçeneğinin öne çıktığı belirtiliyor.
“Herkese eşit ödeme” modeli tartışılıyor
AK Parti kurmaylarının üzerinde durduğu yeni modelde, bayram ikramiyelerinin tüm emeklilere eşit şekilde ödenmesi yerine gelir durumuna göre farklılaştırılması planlanıyor.
Parti kaynakları, mevcut uygulamanın sosyal adalet açısından bazı tartışmalara yol açtığını dile getiriyor.
Kulislerde yapılan değerlendirmelerde, yüksek emekli aylığı alan veya farklı gelir kaynaklarına sahip kişilerle düşük maaşla geçinmeye çalışan emeklilerin aynı miktarda ikramiye almasının hakkaniyetli olmadığı görüşü sıkça dile getiriliyor.
Bu nedenle kamu kaynaklarının daha çok ihtiyaç sahibi kesimlere yönlendirilmesi gerektiği savunuluyor.
Yeni modelde, yüksek gelir grubunda yer alan emekliler ile birden fazla gelir kaynağı bulunan kişilerin ikramiye kapsamı dışında bırakılması; buna karşılık dar gelirli emeklilere daha yüksek tutarda destek sağlanması hedefleniyor.
Hukuki risk için yeni sosyal destek modeli
İkramiyelerin yalnızca belirli gelir seviyesinin altındaki emeklilere verilmesi önerisi ise beraberinde hukuki tartışmaları da gündeme getirdi. Hukukçular, doğrudan gelir sınırı konulmasının Anayasa’da yer alan eşitlik ilkesi açısından sorun oluşturabileceğine ve düzenlemenin Anayasa Mahkemesi’nden dönebileceğine dikkat çekiyor.
Bu nedenle hükümetin, bayram ikramiyelerini ayrı bir ödeme kalemi olmaktan çıkararak “Gelir Tamamlayıcı Aile Desteği Programı” kapsamına dahil etmeyi planladığı ifade ediliyor. Kamuoyunda zaman zaman “vatandaşlık maaşı” olarak da adlandırılan bu sosyal destek modelinin altyapı çalışmalarının sürdüğü ve 2027 yılına kadar ülke genelinde yaygın şekilde uygulanmasının hedeflendiği belirtiliyor.
Gelir ve mal varlığı incelemesi yapılacak
Planlanan yeni sistemde bayram ikramiyeleri tüm emekliler için otomatik olarak verilen bir hak olmaktan çıkarılarak sosyal yardım statüsüne dönüştürülecek. Bu kapsamda destekten yararlanacak emeklilerin belirlenmesi için kapsamlı bir gelir ve varlık incelemesi yapılması öngörülüyor.
Değerlendirmede yalnızca emekli maaşı değil, aynı zamanda hane halkının toplam geliri, kişinin üzerine kayıtlı taşınmazlar, araçlar ve diğer mal varlığı unsurları dikkate alınacak. Bu kriterler doğrultusunda gerçek ihtiyaç sahibi olduğu tespit edilen emeklilere bayram dönemlerinde daha yüksek tutarlı destek verilmesi planlanıyor.
Buna karşılık yüksek emekli maaşı alanlar, farklı gelir kaynaklarına sahip olanlar veya belirlenen mal varlığı sınırlarını aşan emekliler yeni sistem kapsamında ikramiye alamayacak.
Nihai karar için çalışmalar sürüyor
Ekonomi yönetimi ve ilgili kurumların yeni modele ilişkin teknik çalışmalarını sürdürdüğü, düzenlemenin detaylarının yapılacak değerlendirmelerin ardından netleşeceği ifade ediliyor. Olası sistem değişikliğinin hayata geçirilmesi halinde bayram ikramiyeleri uygulamasında ilk kez gelir odaklı bir destek modeline geçilmiş olacak.
Öte yandan konuya ilişkin resmi bir düzenleme henüz açıklanmazken, yapılacak yasal ve idari çalışmaların ardından kamuoyuna kapsamlı bir bilgilendirme yapılması bekleniyor.
