İstanbul Tıp Fakültesi’nden 1969 yılında mezun olan Sancar, ardından Dallas’a giderek Dallas Texas Üniversitesi’nde Moleküler Biyoloji alanında doktora eğitimini tamamladı. Yale Üniversitesi’nde DNA onarımı üzerine doçentlik tezini hazırladı. 1997 yılından bu yana ABD’de bulunan Kuzey Carolina Üniversitesi’nde bilimsel çalışmalarını sürdürmektedir.
Aziz Sancar Kimdir?
8 Eylül 1946 tarihinde Mardin’in Savur ilçesinde, orta gelirli ve çiftçilikle geçinen sekiz çocuklu bir ailenin yedinci çocuğu olarak doğan Aziz Sancar, ilk ve orta öğrenimini Mardin’de aldı. Lise döneminde futbolcu olmayı hedefleyen Sancar, son sınıfta bu düşüncesinden vazgeçerek üniversite eğitimi için İstanbul’a yöneldi.
Yüksek lisans ve doktora eğitimlerini Amerika Birleşik Devletleri’nde tamamlayan Aziz Sancar, hem Türkiye Cumhuriyeti hem de Amerika Birleşik Devletleri vatandaşlığına sahiptir.
Biyokimya profesörü Gwen Boles Sancar ile evli olan Sancar, ABD’de öğrenim gören Türk öğrencilere destek sağlamak ve Türk-Amerikan ilişkilerini güçlendirmek amacıyla eşiyle birlikte Aziz & Gwen Sancar Vakfı’nı kurdu. Bu kapsamda Kuzey Carolina eyaletinde “Carolina Türk Evi” adıyla bir öğrenci misafirhanesi faaliyete geçirildi.
Sancar, verdiği bir röportajda 40 yaşına kadar günde 18 saat çalıştığını, sonraki yıllarda ise çalışma süresini günlük 12 saate indirdiğini ifade etmiştir.
1963 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne başlayan Aziz Sancar, 1969’da fakülteyi birincilikle tamamladı. Mezuniyetinin ardından memleketi Savur’da iki yıl süreyle sağlık ocağında hekimlik yaptı. Daha sonra kazandığı NATO-TÜBİTAK Bursu sayesinde ABD’nin önde gelen eğitim kurumlarından Johns Hopkins Üniversitesi’ne giderek araştırmalarını sürdürdü. Yaşadığı uyum problemleri nedeniyle Türkiye’ye dönen Sancar, eğitimini tamamlamak amacıyla bir süre sonra Dallas Texas Üniversitesi’ne geçti.
Dallas’ta moleküler biyoloji programına kabul edilen Sancar, danışmanı Claud Stanley Rupert ile birlikte “fotoliyaz” üzerine bir çalışma yürüttü. Klonlanmış bir genin hasar görmüş DNA’nın onarımında kullanılabildiğini ortaya koyan bu araştırma sonucunda önce yüksek lisans, ardından 1977 yılında doktora unvanını aldı.
1977-1982 yılları arasında Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde görev yapan Aziz Sancar, bu süreçte nükleotit kesim onarımı üzerine çalışmalar başlattı ve DNA onarımı alanında doçentlik tezini tamamladı. 1997 yılından itibaren ise biyokimya ve biyofizik alanındaki çalışmalarını, Kuzey Carolina eyaletinin Chapel Hill kentinde bulunan Kuzey Carolina Üniversitesi Biyokimya ve Biyofizik Bölümü’nde sürdürmektedir.
DNA onarımı, hücre döngüsü, kanser tedavisi ve biyolojik saat konularında araştırmalarına devam eden Aziz Sancar, bugüne kadar 415 bilimsel makale ile 33 kitaba imza attı. Kanser tedavisinde sirkadiyen saatin kullanımı üzerine yaptığı çalışmalar çeşitli ödüllerle takdir edildi.
2001 yılında Amerikan Kimya Cemiyeti tarafından verilen Kuzey Carolina Seçkin Kimyager Ödülü’ne layık görülen Sancar, 2005 yılında ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçilerek bu kuruma kabul edilen ilk Türk bilim insanı oldu. 2006 yılında ise Türkiye Bilimler Akademisi’ne aslî üye olarak kabul edildi.
Hasar gören DNA’nın hücreler tarafından nasıl onarıldığını ve genetik bilginin nasıl korunduğunu ortaya koyan çalışmaları sayesinde Aziz Sancar; Amerikalı bilim insanı Paul Modrich ve İsveçli Tomas Lindahl ile birlikte 2015 Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı. Üç bilim insanı, 30 yılı aşkın süre boyunca birbirlerinden bağımsız olarak bakteri hücreleri üzerinde araştırmalar yürüttü. Nobel Kimya Ödülü, Alfred Nobel’in ölüm yıldönümü olan 10 Aralık’ta düzenlenen törende, İsveç Kralı XVI. Carl Gustaf tarafından Aziz Sancar’a takdim edildi.
Nobel Ödülü alan ikinci, bilim alanında bu ödülü kazanan ilk Türk vatandaşı olan Sancar, ödüle ilişkin yaptığı açıklamada bu başarının Atatürk’ün ve Türkiye Cumhuriyeti’nin eğitim devrimlerinin bir sonucu olduğunu belirtti. Nobel madalyası ve sertifikasını Anıtkabir’e teslim eden Sancar’ın ödülü, Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi’nde kendisine ayrılan özel bölümde sergilenmektedir.
ABD Ulusal Bilim Vakfı (National Science Foundation) Genç Araştırmacı Ödülü (1984)
Amerikan Fotobiyoloji Derneği (American Society for Photobiology) Ödülü (1990)
ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü (National Institutes of Health) Ödülü (1995)
TÜBİTAK Bilim Ödülü (1997)
ABD Fen ve Sosyal Bilimler Akademisi (American Academy of Arts and Sciences) Ödülü (2004)
ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyeliği (2005)
TÜBA (Türkiye Bilimler Akademisi) üyeliği (2006)
Vehbi Koç Ödülü (2007)
Nobel Kimya Ödülü (2015)
